Geothermie

Wat is geothermie?

Geothermie benut de aanwezig warmte in aardlagen. Op 2000-2500 meter diepte is het grondwater tussen de 80 en 100 graden Celsius.

Om dit water op te pompen, worden twee putten geboord. Het warme water komt naar boven via een productieput en gaat vervolgens door een warmtewisselaar. De warmtewisselaar haalt de warmte uit het water en levert het door aan een warmtenet, die de warmte naar de afnemers transporteert. Het afgekoelde grondwater gaat via een injectieput terug de ondergrond in zodat de grondwaterdruk gelijk blijft.

Geothermie is een lokale energiebron en het stoot nauwelijks CO2 of andere luchtemissies (NOx, SOx, fijnstof) uit.

De optimale locatie van een geothermiebron wordt met name bepaald door de geschiktheid van de diepe ondergrond. De dikte en doorlatendheid van de diepe bodemlaag bepaalt of er over een lange periode voldoende warm water uit de grond gehaald kan worden. Daarnaast is het belangrijk dat er voldoende warmteafnemers in de buurt aanwezig zijn.

Ook is de aanwezigheid van uitsluitingsgebieden (grondwaterbeschermingsgebieden of boringsvrije zones) van belang. Meer algemene informatie over geothermie is te vinden op geothermie.nl

Wordt er in Nederland al gebruik gemaakt van geothermie?

Er zijn in Nederland op dit moment ca. 15 installaties waar aardwarmte wordt gewonnen, meestal op zo’n 2000 - 3000 meter diepte. Dit betreft geothermiebedrijven die met name warmte leveren aan de glastuinbouw. Samen besparen deze installaties zo'n 85 miljoen m3 aardgas en daarmee ongeveer 152.000 ton CO2 per jaar.

De  installaties voor geothermie zijn qua omvang vergelijkbaar met een klein bedrijfspand. De capaciteit van geothermiecentrales in Nederland ligt tussen de 5 MW en 30 MW. Met gemiddeld 5.500 vollasturen levert dit tussen 100.000 en 600.000 GJ per jaar aan warmte op. Dat staat gelijk aan de warmtevraag van 2.800 tot 18.000 huishoudens.

Zijn er in Zwolle ook al plannen voor de opwekking van duurzame warmte of het gebruik van restwarmte?

Het verduurzamen van de warmtevraag in Zwolle is een uitdaging. Deze gaan we aan! We zijn bijvoorbeeld bezig met het onderzoeken van de mogelijkheid om een geothermiebron te realiseren.

Begin 2018 besloot het college om de haalbaarheid van een geothermiebron in Zwolle Noord nader te onderzoeken. Uit die verkenning blijkt dat geothermie in Zwolle haalbaar is. De diepe ondergrond ter hoogte van het Zwarte Water, tussen Dijklanden (zijde Aa-Landen) en de Stadskolk (zijde Stadshagen), blijkt geschikt voor het winnen van (duurzame) aardwarmte.

Welke precieze locatie is in beeld voor geothermie? Is er al een initiatiefnemer?

Uit onderzoek blijkt dat er kansen zijn voor het ontwikkelen van geothermie aan de noordkant van Zwolle. 

Als onderdeel van de verkenning naar de haalbaarheid van geothermie is ook onderzocht wat in Zwolle Noord een geschikte plek is voor de bovengrondse installatie van de geothermiebron. Daaruit blijkt dat Dijklanden de voorkeur heeft. Dit heeft te onder andere te maken met natuur-en landschapswaarden. Locatie Stadskolk ligt in het Nationaal Landschap IJsseldelta en heeft natuurwaarde. Dijklanden is een agrarisch gebied. Op welke plek binnen Dijklanden de installatie voor een geothermiebron het beste kan komen en hoe we dit het beste kunnen inpassen in de omgeving, moet nog worden bepaald. Hierbij betrekken we omwonenden en andere belanghebbenden.

Wat is nu het vervolgproces?

Het college heeft in december 2018 kennis genomen van de resultaten van de verkenning en vraagt de raad om in te stemmen met het verder ontwikkelen van geothermie in Zwolle Noord. Stappen in het vervolgproces zijn onder andere een nadere uitwerking  van de locatiekeuze en de best mogelijke inpassing van de installatie in de omgeving binnen de voorkeurslocatie Dijklanden. Hierbij worden omwonenden en andere belanghebbenden betrokken. Ook wordt het mogelijke tracé van het warmtenet verder uitgewerkt en gaat het college met de gemeenteraad in gesprek over de gewenste rol van de gemeente in het hele project.

Het is de bedoeling bovenstaande stappen in de 2e helft van 2019 af te ronden. Het komen tot een geothermiebron en een bijbehorend warmtenet is een ontwikkelingstraject van jaren. Als alles voorspoedig verloopt zal de eerste levering van warmte vanuit de geothermiebron naar verwachting op z’n vroegst in 2022 of 2023 zijn.

Hoe ziet het gebouw van een geothermiebron er uit?

Op dit moment is het nog niet zeker of er daadwerkelijk een geothermiebron in Zwolle komt. Als de gemeente besluit door te gaan met de ontwikkeling van geothermie in Zwolle, dan wordt er onder andere gekeken hoe het gebouw op een goede manier kan worden ingepast in de omgeving. Dit gaat in overleg met omwonenden.

Een gebouw voor geothermie bestaat voornamelijk uit  installaties en is qua omvang vergelijkbaar met een klein bedrijfspand. Om een idee te geven van het uiterlijk van een dergelijk bron zoals die bij ons zou kunnen komen, ziet u hiernaast een paar referentiebeelden. Een bron kan bijvoorbeeld ingepast worden in stedelijke omgeving, meer opgaan in het landschap, opvallend als landmark of juist meer onopvallend als een soort woonhuis.

Hoe komt de warmte uit de bron bij de woningen?

Het warme water wordt via een warmtenet naar de woningen gepompt. Het warmtenet biedt kansen voor het aansluiten van woningen op het warmtenet door woningcorporaties die woningen bezitten langs de mogelijke route van het warmtenet. Naast woningen kunnen ook scholen en bedrijfsgebouwen aangesloten.

Voor woningen gaat het in eerste instantie om de huurwoningen. Dit is omdat de woningbouwcorporaties hun woningen willen verduurzamen. De drie Zwolse woningcorporaties hebben allen hun intentie uitgesproken om de mogelijkheden voor toekomstige warmteafname te onderzoeken.

Wat is de relatie tussen geothermie en de Warmtegids?

Naast de verkenning voor geothermie is de gemeente ook bezig met het opstellen van de Warmtegids, waarin de visie en de route naar een aardgasvrije stad hun beslag krijgen.

Een eerste verkenning laat zien dat de meeste woningen in de wijken Holtenbroek en Aa-landen kansrijk zijn voor de aansluiting op een warmtenet. Dit komt door de leeftijd van de woningen en de opbouw van de wijken: er zijn al veel blokverwarmingen aanwezig.

Kan ik mijn woning ook verwarmen met aardwarmte?

De aanleg van het eerste deel van het warmtenet zal met name gericht zijn op grotere warmteafnemers, zoals de woningcorporaties. De ligging van deze afnemers ten opzichte van de bron is mede bepalend voor de plek waar de leidingen van het warmtenet gaan komen.

Als u in een huurwoning woont van de woningcorporatie en de woning wordt aangesloten op het warmtenet, dan moet uw woning geschikt gemaakt worden voor de aansluiting door de woningcorporatie. Individuele woningen die in de buurt liggen van het warmtenet kunnen ook worden aangesloten. Het is op dit moment nog niet bekend waar het warmtenet wordt aangelegd.

Naast de ontwikkeling van geothermie is de gemeente bezig met het maken van een warmtestrategie. Hierin wordt uiteindelijk bepaald voor welke delen van de stad een warmtenet zal worden aangelegd. Dit warmtenet kan in de loop der jaren uitgroeien tot een net met meerdere warmtebronnen en afnemers.

Hoeveel huishoudens kunnen hierdoor worden verwarmd?

Naast warmtelevering aan woningen zal een gedeelte van de warmte  worden gebruikt voor andere gebouwen, zoals kantoren en scholen. In totaal levert de bron naar verwachting  voldoende warrmte voor ongeveer 10.000 woningen.

Wat is het verschil tussen geothermie en koude/warmte opslag?

WKO is een  techniek waarmee ’s zomers  koude aan het grondwater of bodem wordt onttrokken en  warmte opgeslagen. En andersom wordt in de winter warmte onttrokken en koude opgeslagen. Dit gebeurt bij een open systeem met onttrekken van grondwater op een diepte van ca 75 meter. Of bij een gesloten systeem door het aanbrengen van verticale bodemlussen tot deze diepte. 

Bij geothermie wordt gebruik gemaakt van de warmte die diep in de aarde is opgeslagen (in Zwolle Noord op ca 2300 meter diep en met water van ca 90 graden). Door middel van een boring wordt die warmte onttrokken aan hete grondlagen en gebruikt voor het verwarmen van gebouwen. Het afgekoelde water wordt daarna weer in dezelfde waterlaag teruggebracht zodat het weer opgewarmd wordt.

Hoe veilig is geothermie?

Hier vindt u een uitgebreide QenA over geothermie en de veiligheid

Waarom ligt het kansrijke gebied in het noorden van Zwolle?

De aardkorst wordt warmer naarmate men dieper komt. Elke kilometer die men dieper gaat, stijgt de temperatuur van het water met ongeveer 30 graden.

De aanwezigheid van water in een voldoende doorlatend reservoir is echter nodig om deze warmte ook boven de grond te kunnen krijgen en gebruiken. In Zwolle is de ondergrond in dit gebied geschikt voor de toepassing van geothermie. Dit blijkt uit geologisch onderzoek.

Er is in Nederland al veel kennis over de (diepe) ondergrond. Dit komt omdat er al veel onderzoek naar de (diepe) ondergrond is gedaan voor de olie- en gaswinning.

Presentaties informatieavond juni 2018

Op 6 juni jl. hielden we een informatieavond over geothermie de stand van zaken van de ontwikkeling van geothermie in Zwolle en het beoogde proces. Hier vindt u de presentaties die gegeven zijn:

  • De presentatie van Raymond Frank, energieadviseur bij gemeente Zwolle over warmtetransitie, duurzame warmte
    context_en_duurzame_warmte.pdf
  • De presentatie van Pieter Jongerius, geoloog bij het ministerie van EZK over wat is geothermie, kennis van de ondergrond, veiligheidsaspecten
    opsporing_en_winning_van_aardwarmte_zwolle.pdf
  • De presentatie van Johan Roeland, projectleider bij gemeente Zwolle over het proces en mogelijk vervolg, wat betekent het voor u als omwonende?
    het_proces.pdf

Verslag van de informatieavond

180606-informatieavond-geothermie.pdf 

Collegebesluit december 2018 en samenvatting haalbaarheidsonderzoek geothermie

samenvatting_haalbaarheid_geothermie.college.pdf

beslisnota_college_vervolg_geothermie.college.pdf

beslisnota_raad_vervolg_geothermie.college.pdf

Presentaties informatieavond 12 maart 2019

Op 12 maart 2019 organiseerde gemeente Zwolle een tweede informatieavond over geothermie en de warmtevisie. Voor mensen die zich afvragen wat ze nu al zelf kunnen doen aan verduurzaming is de tip om in ieder geval te beginnen met het isoleren van het huis of bedrijfspand. Voor een onafhankelijk advies en meer informatie kunnen mensen terecht bij het gemeentelijk energieloket Verbeter& Bespaar.

Hier vindt u de presentaties die tijdens de avond gegeven zijn.

presentatie_geothermie_12_maart_2019_.pdf

presentatie_warmtegids_12_maart_2019.pdf

Het verslag van de avond

verslag_informatieavond_geothermie_12_maart_2019.pdf

 

Andere interessante sites over geothermie

Geothermie.nl

Hoewerktaardwarmte.nl

Warmtevanleeuwarden.nl/waarom-geothermie

Staatstoezicht op de mijnen