Veelgestelde vragen over duurzame energie en de Energiegids

Eind 2017 is de Zwolse Energiegids vastgesteld. Deze gids geeft houvast bij het afwegen van plannen voor grootschalige opwekking van duurzame energie.

Als je nu kijkt naar het initiatief Voorst, welk inzicht geeft de Energiegids ons dan nu? Mogen er nu wel of niet windmolens op Voorst? En zo ja, hoeveel?

In de Energiegids geven we aan dat er op de grote bedrijfsterreinen in Zwolle potentie is voor windturbines. Vanwege de aanwezigheid van woongebieden in de omgeving, mogelijke schaduwwerking op kantoren en werkplekken en externe veiligheidsrisico’s is daarbij wel maatwerkonderzoek nodig om de precieze mogelijkheden te beoordelen. Dus windmolens op Voorst en andere bedrijventerreinen mogen wel, als er een goede maatwerkoplossing wordt gevonden die rekening houdt met de omgeving.

Is er wel draagvlak voor windmolens in Zwolle? Het initiatief  voor windmolens op Voorst is ingetrokken omdat er teveel weerstand was.

Er was inderdaad lokaal veel weerstand tegen het initiatief op Voorst. Uit de enquête onder het burgerpanel en de stadsgesprekken blijkt echter dat er wel degelijk draagvlak is in de stad en dat er ook veel Zwollenaren zijn die wel windmolens willen. Sommigen willen ze zonder meer, anderen willen het alleen als ze er geen overlast van ervaren in de vorm van geluid of slagschaduw.

De locaties die we nu als kansrijk hebben aangemerkt liggen buiten de stad en kennen geen wettelijke belemmeringen. Maar elk initiatief dat zich aandient wordt afzonderlijk beoordeeld.

Zijn er nu al grootschalige initiatieven ingediend? Welke zijn er nu bekend bij de gemeente?

Er liggen concrete plannen voor zonneparken bij Herfte en Hessenpoort . Daarnaast loopt er een onderzoek naar de mogelijkheden om een geothermiebron in Zwolle te realiseren.

En we weten dat er nog veel meer in de pijplijn zit, er zijn in de eerste helft van 2017 veel Zwolse projecten die een subsidie hebben gekregen uit de landelijke subsidieregeling voor duurzame energie.

Voor de kansrijke gebieden liggen er nog geen plannen of initiatieven.

Gaat de gemeente zelf ook grootschalig duurzame energie opwekken?

Daar zijn op dit moment nog geen plannen voor. De gemeente is zich nog aan het beraden op de verschillende rollen die ze wil innemen bij de grootschalige opwekking. De gemeente is wel betrokken bij het onderzoek naar de mogelijkheden voor een geothermiebron aan de noordkant van Zwolle.

De gemeente wil het goede voorbeeld geven en streeft ernaar om in 2030 een energieneutrale bedrijfsvoering te hebben. Daarvoor willen we wel de mogelijkheden onderzoeken voor het (zelf) opwekken van duurzame energie. Maar vooralsnog zijn er geen concrete plannen.

Hoe staat het met het denken over een Zwols energiebedrijf? Gaat de gemeente daarin participeren?

We weten dat er op dit moment initiatieven in de stad zijn voor het oprichten van een lokaal energiebedrijf en-of energiecoöperatie. Wij volgen deze ontwikkelingen met belangstelling. Of we als gemeente zelf gaan participeren kunnen we nu nog niet zeggen.

Begin volgend jaar zullen we met de gemeenteraad in gesprek gaan over de rol die de gemeente wil spelen bij verschillende initiatieven en energiebronnen. Die rol kan verschillend zijn: van faciliteren (vergunning verlenen en bestemmingsplan aanpassen) tot aanjagen (actief op zoek en in gesprek gaan met mogelijke partners) of zelf uitvoeren.

Wat is geothermie?

Geothermie is een duurzame warmtebron die het gebruik van aardgas vervangt. Geothermie benut de aanwezige warmte in aardlagen op een diepte van  1250-3500 meter. Voor Zwolle zijn de geschikte aardlagen hiervoor aanwezig op een diepte van circa 2000-2500 meter. Om die warmte te winnen, moet geboord worden in watervoerende lagen.

Op  2000-2500 meter diepte is het grondwater tussen de 80 en 100 graden Celsius. Om dit water op te pompen, worden twee putten geboord. Het warme water komt naar boven via een productieput en gaat vervolgens door een warmtewisselaar. De warmtewisselaar haalt de warmte uit het water en levert het door aan een warmtenet, die de warmte naar de afnemers transporteert. Het afgekoelde grondwater gaat via een injectieput terug de ondergrond in zodat de grondwaterdruk gelijk blijft. Geothermie is een lokale energiebron en het stoot nauwelijks CO2 of andere luchtemissies (NOx, SOx, fijnstof) uit.

Er zijn in Nederland op dit moment ca. 15 installaties waar aardwarmte wordt gewonnen, meestal op zo’n 2000 - 3000 meter diepte. Dit betreft geothermiebedrijven die met name warmte leveren aan de glastuinbouw. Samen besparen deze installaties zo'n 85 miljoen m3 aardgas en daarmee ongeveer 152.000 ton CO2 per jaar.

De  installaties voor geothermie zijn qua omvang vergelijkbaar met een bedrijfspand. De capaciteit van geothermiecentrales in Nederland ligt tussen de 5 MW en 30 MW. Met gemiddeld 5.500 vollasturen levert dit tussen 100.000 en 600.000 GJ per jaar aan warmte op. Dat staat gelijk aan de warmtevraag van 2.800 tot 18.000 huishoudens.

De optimale locatie van een geothermiebron wordt met name bepaald door de geschiktheid van de diepe ondergrond. De dikte en doorlatendheid van de diepe bodemlaag bepaald of er over een lange periode voldoende warm water uit de grond gehaald kan worden. Daarnaast is het belangrijk dat er voldoende warmteafnemers in de buurt aanwezig zijn. Ook is de aanwezigheid van uitsluitingsgebieden (grondwaterbeschermingsgebieden of boringsvrije zones) van belang.

Meer algemene informatie over geothermie is te vinden op geothermie.nl

Zijn er ook al plannen voor de opwekking van duurzame warmte of het gebruik van restwarmte?

Het verduurzamen van de warmtevraag in Zwolle is een uitdaging. Deze gaan we aan! We zijn bijvoorbeeld bezig met het onderzoeken van de mogelijkheid om een geothermiebron te realiseren. Daarnaast zijn nadere verkenningen nodig naar warmtenetten waarbij restwarmte wordt benut, zowel met hoge als lage temperatuur.

We gaan een warmtestrategie opstellen waarmee per buurt/wijk bekeken kan worden wat de beste mogelijkheid voor verduurzaming is. En we willen in 2018 starten met proefprojecten om een hele wijk energieneutraal te maken.

Welke precieze locatie is in beeld voor geothermie? Is er al een initiatiefnemer?

Uit onderzoek blijkt dat er kansen zijn voor het ontwikkelen van geothermie aan de noordkant van Zwolle. Nader onderzoek moet uitwijzen welke locatie binnen het zoekgebied het meest geschikt is voor het realiseren van een geothermiebron, zowel vanuit ondergronds als bovengronds perspectief. Het is de bedoeling dat de gemeenteraad rond de zomer een besluit kan nemen over de haalbaarheid van geothermie in Zwolle.

Wat is de potentie van waterkracht in Zwolle?

De bijdrage aan de energieneutraal doelstellingen zal met de kennis van de nu beschikbare technieken niet erg groot zijn. Omdat hiermee nog weinig ervaring is in Nederland is nu niet precies te zeggen hoe groot de opbrengst (in de toekomst) zou kunnen worden. Uiteraard volgen we de ontwikkelingen op het terrein van waterkracht nauwlettend.

Gaan we ons mooie buitengebied nu vol leggen met zonnepanelen? Waar wel en waar niet?

Nee, uiteraard niet. Zonnevelden moeten zorgvuldig ingepast worden in de omgeving. Elk initiatief zal daarop beoordeeld worden. Daarbij vragen we ook om de omgeving vanaf het begin goed te betrekken. Wat we nu in kaart hebben gebracht is dat er in de buitengebieden - op een paar plekken na - geen wettelijke of beleidsmatige belemmeringen zijn. 

Als zich plannen aandien zullen we aansturen op slim ruimtegebruik en combinatie van functies. Zo zie we kansen voor de combinatie van klimaatmaatregelen en energieopwekking in de gebiedsontwikkeling Zwolle-Zuid (in de omgeving van Harculo, Sekdoorn en Laag Zuthem).

Wordt in de omgevingsvisie rekening gehouden met de plekken waar windmolens geplaatst zouden kunnen worden (Tolhuislanden en Zwolle-Zuid)? En zonnepanelen?

In 2018 start de gemeente met het opstellen van deel 2 van de Zwolse omgevingsvisie. Dan vindt een ruimtelijke vertaling plaats van de kernopgaven en topambities naar de leefomgeving.  Het is de bedoeling dat de Zwolse Energiegids dan een integrale vertaling krijgt in de omgevingsvisie.

Heeft er al afstemming plaatsgevonden met omliggende gemeenten over deze plekken?

Ja, de buurgemeenten zijn geïnformeerd over de Energiegids en de kansrijke locaties voor grootschalige energie. We gaan na waar we samen kunnen optrekken om bij gemeentegrensoverschrijdende initiatieven een optimale landschappelijke inpassing te bereiken.

Zijn de gesprekken al gestart met regiogemeenten en provincie over de plaatsing van windmolens op hun grondgebied om in de Zwolse energiebehoefte te voorzien?

We hebben binnen de regio regelmatig overleg, zowel met gemeenten uit de Regio Zwolle als in de samenwerking met provincie gemeenten in West Overijssel (Nieuwe Energie Overijssel). Alle gemeenten zijn bezig met ditzelfde vraagstuk en hebben een grote opgave om energieneutraal te worden. Er is dus alle reden om nog meer afstemming te zoeken, kennis te delen en samen te werken.

We streven er naar om zoveel als mogelijk de energie die we in Zwolle nodig hebben binnen onze eigen gemeente op te wekken. In theorie is dat voor de elektriciteitsvraag mogelijk.

Zijn er al gesprekken geweest dan wel gepland met bewoners in de omgeving van de kansrijke gebieden (Tolhuislanden en Zwolle-Zuid)?

Er zijn geen gesprekken gepland met individuele bewoners, bewonersverenigingen rond de twee kansrijke windlocaties zijn uitgenodigd voor de stadsgesprekken eerder dit jaar.

Voor de bewoners van het gebied Tolhuislanden is op verzoek van streekvereniging De Marsen in december een bijeenkomst belegd om de Energiegids toe te lichten. Voor de kansrijke locatie in het zuidelijk deel van Zwolle bereiden we een bijeenkomst voor, begin 2018.

Er zijn op dit moment nog geen concrete initiatieven, als zich een initiatiefnemer bij ons meldt voor een van beide locaties, dan vragen wij die om vanaf het begin de buurt bij het initiatief te betrekken en een participatie- en communicatieplan te maken.

Eerder verwachtte de gemeente dat maar ongeveer 30% van de energiebehoefte op eigen grondgebied duurzaam kan worden opgewekt. Nu zegt u dat er genoeg potentie is om alle energie op Zwolse gronden op te wekken. Hoe zit dat?

In 2016 hebben we op basis van de kennis die we toen hadden en aannames over aantallen becijferd dat we niet genoeg ruimte hebben voor het benodigde aantal windmolens en zonnepanelen als we kijken naar het relatief beperkte oppervlak van Zwolle buiten de stad. Nu hebben we een extern bureau gevraagd om precies na te gaan waar het kan en waar belemmeringen liggen. Daaruit blijkt dat een groot deel van het buitengebied geschikt is en dat er weinig wettelijke belemmeringen zijn voor zonnepanelen. In theorie kunnen we (binnen de huidige regels en technieken) de totale hoeveelheid stroom die we als Zwolle in 2015 verbruikten opwekken. Dan moet er wel een behoorlijk oppervlak aan zonnepanelen worden gelegd (naar schatting 1000 hectare, terwijl Zwolle zo’n 7500 hectare buitengebied heeft).

Let op: dan hebben we het dus alleen over de elektriciteit en niet over de warmte die nodig is. We hebben immers ook warmte nodig om onze huizen, kantoren en scholen te verwarmen. Als we van het aardgas af willen dan zullen we elektriciteit gaan gebruiken om te koken, voor warm tapwater en verwarming.

En als we met zijn allen (meer) elektrisch en hybride gaan rijden, dan zal de vraag naar duurzame elektriciteit nog verder toenemen.

Gaat de gemeente ook zelf over op duurzame energie?

Ja zeker, de gemeente doet ook al veel en wil zelf het goede voorbeeld geven. Zo is een deel van de openbare verlichting in Zwolle de afgelopen jaren voorzien van duurzame (LED) verlichting. Daarmee besparen we volgend jaar al 20% op de energie die nodig is voor verlichting.

We hebben vanaf 2013 al op meer dan 30 gemeentelijke gebouwen zonnepanelen gelegd Daaronder het Stadskantoor, zwembad De Vrolijkheid, gemeentewerf, brandweerkazerne, wijkcentra en recent nog Het Anker en de parkeergarage Katwolderplein. Dat levert per jaar 1180 Mwh op. Ter vergelijking: dat is bijna evenveel als het zonnedak van IKEA (5510 panelen) en meer dan het huidige zonneveld van Engie bij Harculo (3500 zonnepanelen).

We laten als gemeente zien dat we serieus werk maken van duurzame energie. Ook aan de elektriciteit die we gebruiken (maar niet zelf opwekken) stellen we eisen. Vanaf januari 2019 zal de energie we inkopen geproduceerd worden door Nederlandse windmolens.

Uiteindelijk willen we in 2030 in onze eigen energiebehoefte voorzien. Daar gaan we de komende jaren veel in investeren. In 2018 zullen we daarvoor een voorstel voorleggen aan de gemeenteraad.

Hoe ver staat Zwolle nu met duurzame energie?

Op dit moment (2017) wordt ongeveer 7% van de energie die we in Zwolle verbruiken duurzaam opgewekt. Particulieren, ondernemers en instellingen hebben zonnepanelen op hun daken (onder meer Wehkamp, Ikea, Scania, Vitens en Landstede is bezig met de installatie van zonnepanelen op schoolgebouwen). De afgelopen jaren hebben ook veel huiseigenaren via collectieve projecten zonnepanelen gelegd.

Er is al een zonneveld bij Harculo (1,5 ha), straks ook bij Herfte (8 ha) en Hessenpoort (6 ha). We mogen met recht Zonnestad Zwolle heten en verdienden vorig jaar daarom de prijs Solar City. Bij de subsidieronde voor de SDE+ regeling van dit voorjaar was Zwolle koploper als het gaat om het aangevraagde volume zonnepanelen. Er zit dus nog veel in de pijplijn!

Wat doet de gemeente om bewoners en bedrijven te helpen bij duurzame energie?

Bewoners kunnen advies vragen bij het energieloket Verbeter en Bespaar Zwolle. We zijn een campagne gestart om het loket  meer onder de aandacht te brengen. Zwollenaren kunnen onder meer tegen gereduceerd tarief advies krijgen van een energiecoach van Verbeter en Bespaar. Kijk op http://energiepleinoverijssel.nl/Verbeter-Bespaar/Zwolle

Ondernemers op Hessenpoort zijn zelf al heel actief bezig met duurzame energie en groen. De gemeente gaat met ondernemers op andere bedrijventerreinen om tafel om de mogelijkheden voor een gebiedsgerichte aanpak van die terreinen te bespreken.

Wanneer is er sprake van grootschalige opwekking? Wie bepaalt dat?

We spreken van grootschalige opwekking als het gaat om activiteiten en initiatieven die niet mogelijk zijn binnen de huidige bestemmingsplannen. De Energiegids gaat dus niet over het plaatsen van zonnepanelen op daken van woningen of kleine windmolens voor eigen gebruik. In het buitengebied zijn nu al windmolens tot 15 meter hoogte toegestaan bij boerderijen als ze geen afbreuk doen aan het landschap.

Zonnepanelen op daken van huizen en schuren zijn vergunningvrij, behalve in de binnenstad, waar speciale regels gelden, met name voor schuine daken. Het plaatsen van zonnepanelen in grotere opstellingen in het buitengebied, op parkeerterreinen of langs geluidswallen past niet binnen de bestemmingsplannen, evenals windmolens hoger dan 15 meter. Voor de toepassing van waterkracht (in rivieren) en geothermie is altijd een wijziging van het bestemmingsplan nodig. Daarom zijn die ook meegenomen in de Energiegids.

In hoeverre houdt de Energiegids rekening met nieuwe technieken en technologieën anders dan zonnevelden, windmolens, geothermie en waterkracht?

De Energiegids heeft de mogelijkheden en belemmeringen onderzocht voor technieken die nu (min of meer) bekend zijn. Natuurlijk volgen we nauwlettend de ontwikkeling van nieuwe technologieën en toepassingen. De Energiegids is een momentopname en niet in beton gegoten. Als er nieuwe veelbelovende technieken zijn zullen we die verder verkennen en zo nodig toevoegen aan de gids.

Hoeveel windmolens kunnen er nu precies komen in de kansrijke gebieden? En hoe hoog?

Uitgaande van de wettelijke afstanden en regels is er in het kansrijke gebied bij Tolhuislanden in theorie ruimte voor een aaneengesloten opstelling van maximaal vier molens. De hoogte ligt niet vast, in de Energiegids is gerekend met een tiphoogte van 150 meter (ashoogte 100 meter). Daarnaast is er met maatwerk mogelijk nog ruimte voor enkele kleinere molens.

Ook aan de zuidkant van de stad is ruimte voor een aaneengesloten opstelling van maximaal vier windmolens en we denken dat er daarnaast met maatwerk nog maximaal zes molens mogelijk zouden kunnen zijn. Maar dat zal verder uitgezocht moeten worden als er een concreet initiatief komt. 

Gaat de gemeente ook iets doen om de hoge vergunningkosten voor (grootschalige) duurzame energieprojecten terug te brengen?

De gemeenteraad heeft gevraagd om een proef te gaan doen met groene leges (gunstige belasting voor het aanvragen van een vergunning voor duurzame gebouwen en bouwwerken). We zijn op dit moment aan het uitwerken hoe we die proef gaan vorm geven.

U zegt dat u goed geluisterd heeft naar de Zwollenaren. Er waren echter maar enkele tientallen ‘gewone’ burgers bij het stadsgesprek bij Cibap.

We hebben op verschillende manieren en momenten met groepen inwoners gesproken. Er is een enquête gehouden onder 3500 leden van het burgerpanel, daarvan hebben er ruim 1100 meegedaan, dat is een hoge respons en geeft een representatief beeld van de mening van de Zwollenaren. Naast de twee gesprekken bij Cibap, waarvoor alle buurt en wijkverenigingen waren uitgenogigd, zijn we ook de wijken in gegaan om mensen te bevragen en hebben jongeren andere jongeren bevraagd. Ten slotte hebben we ook gesproken met studenten uit Zwolle.

Volgens de Agrarische Natuurvereniging Tolhuislanden heeft de gemeente geen rekening gehouden met de weidevogelkerngebieden in Tolhuislanden en het weidevogelgebied ten onrechte aangemerkt als kansrijke locatie. Waarom heeft de gemeente daarmee geen rekening gehouden? Ook rond Windesheim liggen weidevogelgebieden.

Weidevogelkerngebieden zijn plekken waar beschermde vogelsoorten beschermd worden of waar stimuleringsbeleid gevoerd wordt. Dat is in Tolhuislanden het geval, de Agrarische Natuurvereniging beheert dit gebied en heeft daarover afspraken gemaakt met de provincie Overijssel. Vanuit deze bescherming is er een compensatieplicht als er activiteiten zijn in zo´n gebied. Dat is voor de realisatie van de eerste molens bij Tolhuislanden ook zo geregeld.

We hebben in beeld gebracht waar mogelijkheden en waar belemmeringen liggen voor grootschalige energie op basis van wetten en regels van rijk en provincie. Windmolens zijn bijvoorbeeld niet toegestaan in Natura 2000 gebieden, het Nieuwe NatuurNetwerk of in Nationale Landschappen. Weidevogelkerngebieden hebben geen status die ruimtelijk beschermd wordt in bestemmingsplannen. Daarom zijn deze gebieden in de Energiegids niet aangemerkt als plekken waar het wettelijk niet mogelijk is. Het is dus niet zo dat dat we de weidevogelgebieden vergeten zijn.

Ze zijn van betekenis voor weidevogels en vormen daarmee één van de aspecten waar we zorgvuldig rekening mee moeten houden als er initiatieven komen in dit gebied. Dan zal onderzocht worden of en op welke wijze de vereiste compensatie mogelijk is. Deze compensatieplicht komt pas in beeld als er concrete plannen zijn voor windturbines. Dan kan precies bepaald worden wat er aan compensatie nodig is. In deze fase van verkenning kon dat nog niet.