Historie

De vestingwerken van het Noordereiland, ook wel kroonwerk genoemd vanwege hun vorm, hebben lange tijd ruimte gegeven aan functies die niet gebruikelijk zijn voor een binnenstad. Het eiland was de plek voor industrie (zoals Schaepman of de voormalige gasfabriek) of een gevangenis, scholen en een manege; de achterkant van de stad.

Het doel bij de planvorming van de Tanerij, Nijkercken- en Vispoortenbolwerk is geweest deze achterkantsituatie op te heffen, zodanig dat het Noordereiland een onlosmakelijk onderdeel uitmaakt van de binnenstad. Deze ambitie geldt ook voor de ontwikkeling van het Kraanbolwerk.

Van verdedigingswerk naar werkgebied

Vóór de negentiende eeuw was het Kraanbolwerk een gesloten, defensief bastion. De belangrijkste functie was de verdediging van de Zwolse binnenhaven en de verdediging van de scheepskraan op het Rodetorenplein. Maar in de negentiende eeuw veranderde het karakter radicaal: het bolwerk werd afgegraven tot vlak boven het hoogwaterniveau en werd omgevormd tot een 'werkgebied'. Sinds die tijd heeft het de identiteit van een eiland van handel en bedrijf.

Foto 1: 1885, vanaf de molen op het Maagjesbolwerk. Rechts is op het Rodetorenplein nog net de ijzeren kraan te zien, die in 1848 het houten hijswerktuig had vervangen. Links staat op de huidige Schuttevaerkade stellingmolen De Zwaan, rechts paltrokmolen De Duif. Deze houtzaagmolens waren eigendom van Schaepman & Russel en zijn in respectievelijk 1901 en 1912 afgebroken.

Industrieel verleden

Het Kraanbolwerk kent een bedrijfsmatig en industrieel karakter (Schaepman’s Lakfabrieken). Er staan voornamelijk industriële bouwwerken. Het kan gezien worden als een nogal stenig, bebouwd bastion. Het bolwerk is prachtig omsloten door water en toont zich aan alle kanten. Deze kwaliteit mag uitgebuit worden, maar stelt ook hoge eisen aan uitstraling, architectonische kwaliteiten, gebruik van materialen en detaillering; 'noblesse oblige'.

Foto 2: 1915, overzicht vanaf de Peperbus over het Rodetorenplein, het Zwolse havengebied en het nog ongebouwde Holtenbroek.

Veranderde vorm

Het Kraanbolwerk kent van oorsprong een scherp gemarkeerde vorm, een ruitvorm met scherpe hoeken. Dat had een militair-strategische reden: goed zicht en een vrij schootsveld op het omliggende landschap, vanuit scherpe vooruitstekende punten. Bij de omvorming van vestingwerk naar handelskade bleef deze scherpe ruitvorm lange tijd behouden.

Foto 3: 1939, zicht op de binnenstad vanaf het Zwarte Water.

Foto 4: jaren 50, genomen vanaf de Pannekoekendijk. Links het Kraanbolwerk, in het midden het Rodetorenplein.

Pas vrij recent is ten behoeve van het manoeuvreren van grote schepen op de noordwestpunt een pakhuis gesloopt en is de hoek afgeschuind.

Het Kraanbolwerk kent een industrieel verleden met een heel eigen beeld. Dit verleden is de inspiratie voor een nieuwe toekomst.

Beschermd Stadsgezicht

Het Kraanbolwerk maakt deel uit van het binnenstedelijk gebied dat is aangewezen als Beschermd Stadsgezicht. Tot 11 juni 2001 maakte de locatie deel uit van het Bestemmingsplan Beschermd Stadsgezicht. Echter, bij de vaststelling van dit bestemmingsplan is door de Gemeenteraad op 11 juni 2001 het Kraanbolwerk, uit het bestemmingsplan gehaald. Dat betekent dat bijvoorbeeld de bouwhoogtebeperkingen in dat bestemmingsplan niet toepassing zijn op het Kraanbolwerk.