Essentaksterfte

Al enkele jaren rukt de essentakkensterfte op in Europa en Nederland. Tegen deze boomziekte is tot nu toe niets te doen. De takken van essen sterven door een schimmel af. Uiteindelijk sterft de hele boom af.

Foto: Wageningen Universiteit

Veel bomen ogen wellicht nog goed, omdat de ziekte de boom van binnenuit aantast. In of nabij woongebieden kunnen de aangetaste bomen gevaar opleveren voor bewoners en weggebruikers.

Op deze pagina vindt u informatie over de aanpak van de essentaksterfte in Zwolle.

De resultaten van de inspectie van zomer 2019 zijn verdeeld in twee categorieën: bomen in woongebieden en bomen in bosplantsoenen. De 45 zieke essen in woongebieden en de circa 500 bomen in bosplantsoenen zijn gekapt. De herplantplannen voor de verschillende locaties zijn afgerond en worden in het najaar van 2020 / voorjaar van 2021 uitgevoerd.

De inventarisatie in 2020 heeft 230 zieke essen opgeleverd. 175 van deze essen zijn ziek door essentaksterfte, 55 andere essen moeten worden gekapt door andere schade. De 55 overige essen worden in de winter van 2020/2021 gekapt, omdat ze een gevaar vormen voor de omgeving. De 175 essen die leiden aan essentaksterfte worden na 15 juli 2021 gekapt.

Inventarisatie zieke essen

Voor het inspecteren van essen in het kader van de essentaksterfte wordt een vernieuwde werkwijze geïntroduceerd. In 2020 heeft de inspectie in augustus/september plaatsgevonden. Inspecteren in deze periode levert een nauwkeuriger beeld op voor wat betreft de aantasting van essentaksterfte. Het leidt tevens tot een integrale aanpak voor bomenkap op waardoor er efficiënter en met minder overlast voor de buurt gewerkt kan worden. In het ecologisch toetsen en overleg over kap en herplant met Zwolle Groenstad wordt niets veranderd. Deze werkwijze leidt er toe dat er pas gekapt wordt na 15 juli 2021 in verband met het broedseizoen. Essen die zwaar aangetast zijn en daarmee een gevaar vormen voor de omgeving worden wel voor 15 maart 2021 gekapt.

Herplant

Er vindt in de meeste gevallen herplant plaats met andere soorten bomen, die niet bevattelijk zijn voor boomziektes en waar nodig met andere structuren. Met het planten van diverse soorten bomen wil de gemeente de biodiversiteit in het stadsgroen vergroten.

Bovendien voorkomt deze aanpak dat een nieuwe boomziekte in de toekomst alle bomen op een locatie aantast. Het gemeentebestuur heeft in de beheervisie voor het groen al eerder besloten om niet overal over te gaan tot herplant.

Hoogwaardig hergebruik

Zwolle wil het vrijkomende hout duurzaam bewerken en hergebruiken en daarmee de circulaire economie bevorderen met behulp van initiatieven uit de stad. Zo loopt een samenwerking met de Stichting Zwols Essen. De stichting bewerkt het essenhout op een duurzame wijze en laat mensen in het productieproces werken die vanwege hun situatie moeite hebben om een baan te vinden.

Vragen en antwoorden over essentaksterfte

In de onderstaande vragen en antwoorden leest u onder meer over de boomziekte en de hieruit voortkomende werkzaamheden. Hebt u over essentaksterfte toch nog vragen, neemt u contact op met Theo Wolters op 14038 of stuurt u een bericht aan essentaksterfte@zwolle.nl.

Waar kan ik zien of de zieke essen in mijn straat/buurt voorkomen?

Op de onderstaande kaart kunt u de 55 essen zien die gekapt worden om een andere reden dan essentaksterfte. Denk hierbij aan droogte, zwamaantasting, rotting van de stamvoet, aanrijschade, etcetera. Ze vormen daardoor een gevaar voor de omgeving en worden daarom als eerste gekapt, namelijk al voor 15 maart 2021. Hiervoor is een kapvergunning aangevraagd. Daarom zijn deze bomen te zien op de onderstaande kaart. De 175 essen die door essentaksterfte gekapt worden verschijnen later op de kaart, omdat deze ook later gekapt worden. Namelijk na 15 juli 2021 in verband met het broedseizoen.

Grotere kaart weergeven

Wat is essentaksterfte?

Essentaksterfte is een schimmelziekte. Deze wordt veroorzaakt door een uit Azië afkomstige schimmel het Vals essenvlieskelkje (Hymenoscyphus Fraxineus). De ziekte tast jonge en oude essen aan en is in Nederland een sterk toenemend probleem.

Waar komt boomziekte essentaksterfte vandaan?

Essentaksterfte komt uit Azië en komt inmiddels in heel Europa voor. De eerste meldingen dateren uit de jaren ’90 van de vorige eeuw toen deze schimmelziekte werd waargenomen in Polen en de Baltische landen. Daarna heeft het zich gestaag verder over Europa uitgebreid. In Nederland is essentaksterfte al zeker sinds 2010 aanwezig, maar in de laatste jaren sterk toegenomen. Op de website van Wageningen Universiteit vindt u hierover meer informatie.

Hoeveel essen zijn ziek? En wanneer worden ze gekapt?

De inventarisatie in 2020 heeft 230 zieke essen opgeleverd. 175 van deze essen zijn ziek door essentaksterfte, 55 andere essen moeten worden gekapt door andere schade. De 55 overige essen worden in de winter van 2020/2021 gekapt, omdat ze een gevaar vormen voor de omgeving. De 175 essen die leiden aan essentaksterfte worden na 15 juli 2021 gekapt.

Wat voor overlast kunnen de kapwerkzaamheden veroorzaken?

Tijdens het kappen kunt u geluidshinder ervaren en kunnen verkeersmaatregelen (omleidingen) van kracht zijn. Uiteraard doen wij ons uiterste best om de overlast door de kap voor iedereen tot een minimum te beperken, bijvoorbeeld met het plaatsen van verkeersborden om de tijdelijke omleidingsroutes aan te geven.

Wat gebeurt er met het vrijkomende hout?

Wij willen het vrijkomende hout een duurzame bestemming geven. Het stamhout van de gekapte essen is opgeslagen in Herfte. Zwolle wil het vrijkomende hout duurzaam met de stichting ZwolsEssen bewerken en hergebruiken, en daarmee de circulaire economie bevorderen met behulp van initiatieven uit de stad. Dit houdt onder meer in dat het vrijkomende hout bij voorkeur lokaal wordt hergebruikt en bij de werkzaamheden zoveel als mogelijk werknemers met een afstand op de arbeidsmarkt worden ingezet. Inwoners, ondernemers en instellingen kunnen bij de stichting ZwolsEssen terecht voor het gebruik van het vrijkomende essenhout uit de stad. Hebt u zelf duurzame ideeën en/of initiatieven voor het gebruik van Zwols essenhout? Stuur deze naar essentaksterfte@zwolle.nl.

Worden op termijn alle essen gekapt?

Uit onderzoek en ervaringen uit het buitenland blijkt dat slechts 10 tot 20 procent van de essen essentaksterfte overleeft en resistent wordt.

Is er een behandelmethode / medicijn voor zieke essen?

Er is op dit moment nog geen behandelmethode of medicijn voor zieke essen. Wij laten onze bomen zo lang mogelijk staan, ook als deze ziek zijn. Met extra snoeien van de aangetaste takken proberen we onze essen zo lang mogelijk te behouden. Het blad wordt bij monumentale essen geruimd om mogelijke infectie te voorkomen.

Hoe voorkom je dat gezonde essen ziek worden? En bestaan er resistente essen?

Het is niet te voorkomen dat gezonde essen ziek worden. Toch hopen we waardevolle structuren en bijzondere essen zo lang mogelijk te behouden. Er bestaan tot op heden nog geen resistente essen, die van origine op Nederlandse bodem voorkomen. 

Staan de zieke essen door heel Nederland?

Ja. Niet alleen Zwolle wordt geplaagd door de ziekte, heel Nederland heeft ermee te maken.

Kan de ziekte overslaan op andere bomen dan essen?

Essentaksterfte komt alleen voor bij essen en kan niet overslaan op andere soorten bomen.

Hoe wordt de ontwikkeling van essentaksterfte in de gaten gehouden?

Alle essen worden éénmaal per jaar beoordeeld op ziekteverschijnselen. Hiermee monitoren we het verloop van de ziekte en brengen we in beeld welke bomen goed blijven en welke gekapt moeten worden om de veiligheid van bewoners en het verkeer te garanderen.

Waarom is de es belangrijk om te behouden?

Vanuit historisch landschappelijk oogpunt is de es belangrijk om te behouden. De inheemse es is in Nederland een belangrijke boom in stad en landschap en van grote waarde voor de biodiversiteit. Binnen Zwolle gaat de meeste zorg uit naar de monumentale essen. Het blad wordt bij monumentale essen geruimd om mogelijke infectie te voorkomen.

Vindt er herplant plaats van de gekapte zieke essen?

Er vindt in de meeste gevallen herplant plaats met andere diverse soorten bomen die niet bevattelijk zijn voor boomziektes en waar nodig met andere structuren. Met het planten van diverse soorten bomen bevorderen we tegelijkertijd de biodiversiteit en voorkomen we dat een nieuwe boomziekte in de toekomst alle bomen op de laan aantast. Op een paar plekken hebben wij al eerder besloten in het kader van de vastgestelde beheersvisie juist niet over te gaan tot herplanten. Op dit moment worden de plannen voor de herplant van de essen die gekapt worden in 2020/2021 nog gemaakt. Zodra deze plannen klaar zijn worden de locaties van de herplant weergegeven in een kaart.

Op de onderstaande kaart vindt u per locatie in Zwolle de plannen voor de herplant.

Wat is de tijd tussen kap en herplant?

De tijd tussen de kap en de herplant varieert. Wij streven ernaar om na de kap alle locaties binnen één jaar te herplanten. Soms wachten we nog met de herplant omdat we verwachten in dezelfde laanstructuur de komende jaren nog meer te moeten kappen. We kiezen dan voor totale herplant in plaats van jaarlijks een boom.

Kan ik meedenken in de herinrichting?

Zwolle kent vastgestelde groenestructuren voor de stad en wijken. Binnen deze groene structuren is de gemeente Zwolle bepalend ten aanzien van de herplant. In de andere delen van de stad wordt afhankelijk van omvang en impact bekeken hoe bewoners worden geïnformeerd.