Bewust verlichten

Met bewust verlichten kunnen we onnodige energieverbruik, lichthinder en lichtvervuiling terugdringen. De basis van bewust verlichten is: kiezen voor niet-verlichten als dit niet nodig is. Als er wel wordt verlicht, dan gebeurt dit energiezuinig, goed gericht, en worden lampen uitgeschakeld of gedimd wanneer dat mogelijk is.

In Zwolle gaan we daarmee aan de slag. De gemeente kijkt daarbij niet alleen naar eigen straatlantaarns, maar wil ook samen met sportverenigingen, ondernemers en inwoners zoeken naar oplossingen.

Verlichting

De gemeente draagt zorg voor een mooie, gezonde en veilige leefomgeving. Niet alleen bij daglicht maar ook in de avond en nacht. Het beeld wordt dan vooral bepaald door verlichting. Licht in de openbare ruimte is meestal functioneel om te verplaatsen, te verblijven, te sporten en te werken.

Maar iedereen kent ook die open stal stralend over het donkere landschap, dat bedrijf met de hele nacht een lege parkeerplaats volledig verlicht, het sportveld van kilometers af zichtbaar, die nieuwe weg met vele lichtmasten ernaast.

 

Illustratie over waarom we bewust moeten verlichten. Auteurs: Julien Haffmans, Karen Jonkers (C-REALIST) en Wim Schmidt (Sotto le Stelle). Vormgeving: Studio Julliette Schraauwers.

Waarom moeten we bewust verlichten?

  • Te veel licht verstoort bioritme van mensen, zoogdieren, vogels, vissen en insecten.
  • Felle lampen veroorzaken verstoring van het donkere nachtelijk landschap.
  • Onnodig licht is lichtvervuiling waardoor er minder sterren zichtbaar zijn.
  • Maatschappelijk verantwoord verlichten is duurzaam, want onnodig energieverbruik versterkt klimaatverandering.
  • Licht verstrooien is geld weggooien.

Illustratie over waar het licht voor dient. Auteurs: Julien Haffmans, Karen Jonkers (C-REALIST) en Wim Schmidt (Sotto le Stelle). Vormgeving: Studio Julliette Schraauwers.

Waar dient het licht voor?

  • Werklicht
  • Logo/ reclame
  • Aanlichten van gebouwen (in de binnenstad)
  • Parkeerterrein/ straatlicht
  • Verkeersveiligheid
  • Sociale veiligheid
  • Mensen herkennen
  • De weg vinden

Illustratie over hoe  je verlichting kunt evalueren.Auteurs: Julien Haffmans, Karen Jonkers (C-REALIST) en Wim Schmidt (Sotto le Stelle). Vormgeving: Studio Julliette Schraauwers.

Hoe evalueer je verlichting?

Overzicht verlichtingsevaluatie
Goed Fout
Op het juiste tijdstip Te vroeg of te laat
Even intens als op straat Te zwak of te fel
Licht zichtbaar, lamp niet Te fel of verblindend
Naar de gewenste plek Naar de hemel
Passend in de omgeving, mooi subtiel Te zwak of te fel
Op eigen terrein Naar de buren

Ilustratie over hoeveel licht genoeg is. Auteurs: Julien Haffmans, Karen Jonkers (C-REALIST) en Wim Schmidt (Sotto le Stelle). Vormgeving: Studio Julliette Schraauwers.

Hoeveel licht is genoeg?

  • Vuistregel: zorg dat je buiten niet feller licht dan de openbare verlichting
  • Inbraakpreventie: variabel
  • Verkeersveiligheid: 2 – 25 lux
  • Sport verlichting: variabel (training 75 lux, nationale wedstrijd: 200 lux, internationale wedstrijd: 500 lux)
  • Werklicht buiten: 10 – 100 lux
  • Sociale veiligheid: 2 – 10 lux
  • Werklicht binnen: 150 – 1000 lux

Illustratie over wat passende parkeerverlichting is. Auteurs: Julien Haffmans, Karen Jonkers (C-REALIST) en Wim Schmidt (Sotto le Stelle). Vormgeving: Studio Julliette Schraauwers.

Wat is passende parkeerverlichting?

  • Kies een armatuur dat licht goed richt.
  • Richt lager dan horizontaal.
  • Richt op eigen terrein (niet naar de buren).
  • Gelijk of minder fel dan openbare verlichting.
  • Overal dezelfde soort lampen.
  • Gelijkmatig verdeeld.
  • Uit als mensen weg zijn.

Illustratie over promotieverlichting. Auteurs: Julien Haffmans, Karen Jonkers (C-REALIST) en Wim Schmidt (Sotto le Stelle). Vormgeving: Studio Julliette Schraauwers.

Kan het met minder of gerichter licht bij promotieverlichting?

  • Het kan zonder licht bijvoorbeeld met reflecterend reclameobjecten.
  • Richt licht naar beneden en niet naar de hemel.
  • ’s nachts uit, als het kan.
  • Witte letters vragen 75% minder licht dan zwarte.

Illustratie over aanlichten van gebouwen. Auteurs: Julien Haffmans, Karen Jonkers (C-REALIST) en Wim Schmidt (Sotto le Stelle). Vormgeving: Studio Julliette Schraauwers.

Wat kan uit als iedereen slaapt?

  • Gebouw van afstand aanlichten kost veel energie en geeft lichtvervuiling.
  • Licht van onder straalt voor een groot deel onnodig de hemel in.
  • Details uitlichten is aantrekkelijker en kost minder energie.
  • Als iedereen verlicht, valt niets meer op.

Illustratie over verlichting en criminaliteitspreventie. Auteurs: Julien Haffmans, Karen Jonkers (C-REALIST) en Wim Schmidt (Sotto le Stelle). Vormgeving: Studio Julliette Schraauwers.

Criminaliteitspreventie

  • Verlichting helpt ook ongenode gasten. De meeste inbraken worden gepleegd bij daglicht.
  • Beweging- en warmte-sensor kan licht activeren.
  • Hoe beter de camera, hoe minder licht nodig.
  • Hondenuitlaters werken preventief, maak hun ommetje aantrekkelijker.
  • Kentekenherkenning: vanaf 2 lux.
  • Infraroodcamera: geen licht nodig.

Platform Lichthinder heeft een brochure uitgegeven over duisternisvriendelijke tuinverlichting.

'Goed zicht' is relatief

  • Oog past zich aan aan de hoogste lichtintensiteit.
  • Je zit telkens een deel van ’t spectrum.
  • Naast een fel verlicht object, zie je zwak verlichte objecten niet.
  • 10 – 100 bandbreedte van waarnemen.
  • Vlak naast de volle maan, zie je geen sterren.
  • Straatlantaarn valt weg naast bouwlamp.
  • Bij laagstaande zon zie je koplampen slecht.

Bron illustraties

Auteurs: Julien Haffmans, Karen Jonkers (C-REALIST) en Wim Schmidt (Sotto le Stelle). Vormgeving: Studio Julliette Schraauwers.