Eikenprocessierups

De eikenprocessierups kan van half mei tot augustus voor ongemak zorgen. Aanraking met de brandharen kan klachten als jeuk, huiduitslag en irritatie aan de ogen of luchtwegen veroorzaken. Daarom kunt u de rupsen beter vermijden. De gemeente Zwolle en ROVA zetten zich in om de overlast door de eikenprocessierups bij Zwollenaren in 2020 te verminderen.

Bestrijden

We zetten onze middelen in om vooral in de druk bezochte plekken de jeukende brandharen zoveel mogelijk te voorkomen. Denk aan speelplekken, kinderdagverblijven, scholen, zwembaden, recreatieplassen of drukke fiets- en wandelroutes. Daar gaat vanaf mei een bestrijdingsploeg actief rupsen wegzuigen. Met een speciale stofzuiger wordt langs drie vastgestelde routes door de stad tot hoog in de boom een nest opgezogen en vernietigd. Zo hopen we het ontpoppen van de rups te voorkomen en de levenscyclus van eitje-rups-popstadia-vlinder te doorbreken. Bomen buiten deze route worden op basis van meldingen behandeld.

Ecologie versterken

Daarnaast zetten we in op het versterken van de ecologie en biodiversiteit in de stad. Dit doen we door het aanleggen van bloemenweiden en omvormen van gazon tot akkersonkruiden. We maaien de middenberm in de ring rondom de eikenbomen niet en hier planten we extra bloembollen. Deze aanpak zorgt voor meer insecten, gaasvlieg en sluipwespen die nodig zijn om de rupsen op natuurlijke wijze te bestrijden. Eén sluipwesp, bijvoorbeeld, bestrijdt in z'n eentje algauw 1000 rupsen. Door de leefomgeving van deze insecten te verbeteren, kan de processierups al vroeg in het voorjaar worden bestreden op natuurlijke wijze. Een plaag in de natuur ontstaat namelijk wanneer het ecologisch evenwicht verstoord is. 

Preventief

In de beginfase -van begin april tot begin mei- gaan we op geselecteerde plekken op beperkte schaal preventief te werk met een spuitmethode op basis van een biologische middel. Dit doen we  alleen op plekken waar de overlast van de rups hoog is, de nevenschade aan natuurwaarde klein is en er weinig natuurlijke vijanden van de rups zijn. Op andere plekken gaan we de biodiversiteit juist verhogen, zodat de bestrijding met natuurlijke vijanden nog beter van de grond komt.

Zien, melden en volgen

De aanpak op de eikenprocessierups in Zwolle kunt u op een interactieve kaart zien op deze pagina. Hierop kunt u ook nieuwe locaties melden en onze acties op uw melding volgen. In de volgende tabel kunt u lezen wat de kleur van de boom op de kaart aangeeft. Om een melding te maken klikt u de betreffende boom aan en doet u een melding van de rups, ROVA gaat na de melding vanaf mei aan de slag met het weghalen van de rups. De rupsen en de nesten worden weggezogen.

Bomen op de kaart Omschrijving Beheersings-maatregel

Mate

overlast

Groene boom Bestrijdingsploeg haalt de eikenprocessierups actief weg langs druk bezochte plekken zoals belangrijke wandel-en fietsroutes. Op deze boom kunt u geen melding maken. actief laag
Gele boom De boom staat meestal nabij woningen. De eikenprocessierups wordt weggehaald op basis van de meldingen en wanneer de bestrijdingsploeg in de buurt is. reactief gemiddeld
Oranje boom De boom ligt verder van druk bezochte plekken. De oude rupsnesten worden na augustus pas verwijderd. Met borden en spandoeken attenderen wij mensen op de aanwezigheid van de rupsen. passief hoog van juni tot september
Rode boom Deze boom wordt niet behandeld. Het laten zitten van de oude rupsnesten draagt bij aan de toename van natuurlijke bestrijders. ecologisch

hoog van juni tot september

Larve van een nachtvlinder

De eikenprocessierups is een larve van een nachtvlinder die haar eitjes legt in de toppen van eikenbomen. Eind april, begin mei komen de rupsen uit de eitjes, waarna ze een aantal keren vervellen tot ze in juli volgroeid zijn. Na de derde vervelling, tussen half mei en eind juni, krijgen de rupsen de sterk irriterende brandharen. In juli verpoppen de rupsen zich tot een onopvallende grijze nachtvlinder (zonder brandharen).

Nesten

Eikenprocessierupsen zitten in eikenbomen. De nesten zijn dichte spinsels van vervellingshuidjes, met brandharen en uitwerpselen en bevinden zich vaak op stammen of in de oksels van dikke takken van de boom.

Vanuit de nesten gaan de rupsen 's nachts groepsgewijs - in processie - op zoek naar voedsel in de toppen van de boom. Grote groepen eikenprocessierupsen kunnen een boom volledig kaalvreten.

Klachten door brandharen

De brandharen (ongeveer 700.000 per rups) kunnen leiden tot gezondheidsklachten zoals jeuk, geïrriteerde ogen en luchtwegklachten. De weerhaakjes aan de brandharen komen gemakkelijk terecht in de huid, ogen en luchtwegen. Dat kan een allergische reactie opleveren. Dit kan van persoon tot persoon sterk verschillen.

De huidirritaties die binnen acht uur optreden, zijn rood en pijnlijk (huiduitslag). Ze gaan gepaard met hevige jeuk, die een paar dagen tot twee weken kan aanhouden. Als de brandharen in de ogen komen, kan binnen enkele uren een rode, pijnlijke en jeukende zwelling en irritatie optreden.

Inademen van brandharen kan leiden tot irritaties (moeilijk slikken) en ontstekingen van het slijmvlies van de neus, keel en luchtwegen. U hoeft niet rechtstreeks in contact met de rups te zijn geweest om klachten te krijgen.

Ook dieren, met name honden en paarden, kunnen klachten krijgen wanneer ze in contact komen met de brandharen van een eikenprocessierups.

Vermijd contact

Probeer elk contact met een rups en/of nest te vermijden. Als u een (natuur)gebied bezoekt waar eikenprocessierupsen voor kunnen komen, bedek dan zoveel mogelijk uw hals, armen en benen. Ga niet op de grond zitten.

Probeer na aanraking van een rups niet te krabben of te wrijven. Was of spoel uw huid of ogen goed met koud water. Ook kunt u de haartjes met plakband of ducttape van de huid deppen. Was zo nodig ook uw kleding. Vaak verdwijnen de klachten na een paar dagen tot ongeveer twee weken. Een zachte crème kan verlichting geven. Neem bij ernstige klachten contact op met uw huisarts.

eikenprocessierupsen in boom

Veelgestelde vragen

Hoe herken je bomen met eikenprocessierups?

Eikenbomen met eikenprocessierupsen zijn te herkennen aan de specifieke nesten op de stammen of dikke takken.

Waarom is de plaag zo groot?

In Zwolle en de regio om ons heen staan veel eiken. Dat maakt deze regio een aantrekkelijk gebied voor de vlinder. Daarnaast is er sprake van een plaag die ontstaan is als gevolg van klimaatverandering. Het wordt steeds warmer en dat is gunstig voor de rups. Verder kent de rups  weinig natuurlijke vijanden, vooral in de stedelijke omgeving. Er zijn in 2019 tenminste drie keer zo veel rupsen als in 2018. Bijna in iedere eik zitten wel rupsen of hebben rupsen gezeten.

Hoe lang duurt de overlast van de eikenprocessierups?

De rupsen vervellen in een aantal stadia. Zodra de rupsen groter worden krijgen ze de brandharen. In de regel is de overlast in de maanden mei tot en met juli het grootst. In deze periode verblijven de rupsen overdag in de bekende nesten. In augustus gaan de rupsen in de nesten verpoppen om vervolgens in september tot en met oktober uit te vliegen als vlinder. In de nesten die achterblijven, zitten nog steeds brandharen, hoewel de overlast daarvan wel minder is. Maar zolang er nesten in bomen hangen, kunnen die ook overlast veroorzaken.

Waarom duurt de periode van overlast langer dit jaar?

Omdat de periode van verpoppingsstadia nogal lang is, worden ook op verschillende tijden eitjes afgezet en komen die eitjes op hun beurt weer op verschillende tijden uit. Dit laatste is vooral dit jaar aan de orde. Daar waar grote rupsen uit nesten worden weggezogen, kruipen er ook kleine rupsjes door de bomen. Die blijven achter. Hierdoor is het onmogelijk om alle rupsen in één keer weg te zuigen. Op veel plekken moeten we meerdere malen terug om de rups weg te zuigen.

Waarom bestrijdt de gemeente alleen risicovolle en drukke locaties?

Door de grote hoeveelheid werk en het tekort aan marktpartijen die op een veilige en deskundige manier kunnen bestrijden richten we ons vooral op deze gebieden.

Welke plekken behoren tot druk bezochte plekken?

Op de volgende plekken vindt bestrijding met voorrang plaats:

  • Schoolpleinen
  • Winkelcentra
  • Openluchtzwembad
  • Drukke fiets- en wandelroutes
  • Speelplekken
  • Kinderdagverblijven
  • Ligweides bij recreatieplassen
  • Hondenuitlaatplaatsen

Wat kan ik doen om de eikenprocessierups te bestrijden?

Een plaag in de natuur ontstaat wanneer het ecologisch evenwicht verstoord is. Als bewoner kunt u helpen de ecologie en biodiversiteit rondom eikenbomen te versterken door bijvoorbeeld uw tuin met bloembollen te beplanten en boemenrijke tuin aan te leggen. Dit zorgt voor meer insecten, gaasvlieg en sluipwespen die nodig zijn om de rupsen op natuurlijke wijze te bestrijden. U kunt ook nestkastjes voor koolmezen en pimpelmezen ophangen aan de gevel van uw woning of in bomen in uw tuin. De mezen eten de rupsjes en vinden van daaruit wel hun weg naar de eikenprocessierups.

Mag ik zelf een bedrijf inschakelen om rupsen weg te halen?

Als het gaat om bomen die in uw tuin of op eigen grond staan, mag u als eigenaar de rupsen bestrijden en daarvoor opdracht geven aan een bedrijf. Voor bomen die op gemeentegrond staan mag dat niet.

Kunnen dieren ook last krijgen van de rups?

Ook dieren kunnen last krijgen van de rups. Vaak is dit te herkennen aan zwellingen op de tong en lippen. De dieren gaan extra speeksel aanmaken en tranen. Honden kunnen slikklachten krijgen en gaan kokhalzen en braken. Bij het zien van de genoemde verschijnselen is een snelle behandeling door een dierenarts belangrijk. Klachten aan de huid zijn zeldzaam, omdat dieren een vacht hebben.

Let goed op waar u loopt met uw dieren en waar u uw hond uitlaat. De in Zwolle aangewezen hondenuitlaatplaatsen zijn opgenomen in de lijst met plekken waar rupsen met voorrang worden weggehaald.

Waarom hangen er geen linten om bomen met eikenprocessierupsen?

In nagenoeg iedere eik zitten rupsen. Het is veel werk om in iedere eik een lintje te hangen. Daarnaast gaan we er vanuit dat iedereen in Zwolle inmiddels bekend is met de mogelijkheid van rupsen in de eik en deze zelf kan herkennen.

Waarom zijn er in Zwolle zoveel eikenbomen? Kan de gemeente deze niet beter kappen?

De eik is een bijzonder waardevolle boom als het gaat om het leveren van biodiversiteit in de stad. Omdat de eik een oer-Hollandse boom is, kunnen er in een eik wel 500 verschillende soorten insecten leven! Er zijn maar weinig bomen die dat evenaren. Gezien de lage insectenstand in Nederland is het daarom een slecht plan om eiken te kappen. Wel zijn we terughoudend in het aanplanten van nieuwe eiken in grote aantallen. Sinds de essentaksterfte zijn we heel bewust bezig om zoveel mogelijk verschillende bomen aan te planten in de stad en minder van dezelfde soort.