De Zeven Provinciën

Op de hoek van de Harm Smeengekade, voor 1938 Beestenmarkt genoemd, en de Hoogstraat staat een monumentaal pand. Op de gevel staat ‘Logement de Zeven Provinciën.’ Wat is dit voor bijzonder monument?

Strategische ligging

Het gebouw staat op de hoek van de oudsher belangrijke Voerstersteinstrate zoals de Hoogstraat vroeger genoemd werd. Dit was de belangrijke weg naar Voorst en verder naar Kampen. Rond 1765 liet eigenaar Antoni Bos de bestaande woningen op deze plek slopen. Hij liet vervolgens het logement bouwen met stallingen voor paarden. De ruimte voor het huis werd benut om de vele koetsen en wagens te stallen die ‘s nachts niet binnen de stad mochten staan. In 1763 was Bos ook eigenaar geworden van een wagenveer met wagens en paarden en toebehoren om daarmee een geregelde dienst op het Katerveer te onderhouden.

Logement

Tot aan het overlijden van Bos in 1772 draagt het logement de naam ’de Grote Herberg’. Vanaf het moment dat zijn schoonzoon Jannes Pas de herberg bestierde kreeg het de naam ‘de Erfstadhouder’. In 1786 werd het logement verkocht aan Pieter ten Zweege. Het gebouw werd omschreven als ‘een zeer ruijm en modern logement buijten de Camperpoort en voor ongeveer twintig jaaren nieuw uijt de grond opgebouwd’. Het telde toen vier vertrekken op de begane grond, een ruime keuken, een kelder, stalling voor 50 paarden, een ruim wagen- en koetshuis en negen ‘bovenkamers’. Onder Ten Zweege en latere eigenaren droeg het logement tot ver in de negentiende eeuw de naam ’de Zeven Provinciën’.

Teloorgang

In de negentiende eeuw is het gehele gebouw zeer waarschijnlijk met een verdieping verhoogd. De verhoogde gevel werd voorzien van het kenmerkende fronton. Aan het eind van de negentiende eeuw braken er voor het logement echter moeilijke tijden aan. De teloorgang van het logement zal mede veroorzaakt zijn door de komst van de spoorwegen naar Zwolle omstreeks 1865. Door de verbeterde verbindingen was overnachting voor veel bezoekers niet meer noodzakelijk. In 1880 wordt het logement openbaar verkocht en werd E. Helder eigenaar van het pand. Helder is in Zwolle bekend van de voormalige Zwolse Biscuitfabriek in de Kamperpoort.

Koninklijke Marechaussee

In 1889 neemt de 3e divisie der Koninklijke Marechaussee zijn intrek in het gebouw. Er komt er een nieuwe doorgang in de voorgevel als toegang naar de paardenstallen en er werd achter het gebouw een oefenterrein aangelegd. Na de bouw van een nieuwe kazerne aan de Meppelerstraatweg in 1931 vertrekt de marechaussee uit het gebouw. Tegenwoordig is het markante monument in gebruik als kantoorgebouw met bovenwoningen en bestaat uit meerdere bouwdelen.

Afbeeldingen

• Afb. 1: Aan de rechterzijde is Marechausseekazerne aan het begin van de twintigste eeuw zichtbaar. De afbeelding toont de begrafenisstoet van een marechausseemedewerker. (Collectie Overijssel)
• Afb. 2: Beeld van het monument in 2026. (Erfgoed gemeente Zwolle)