Kleur geeft Zwolle karakter

Kleur bepaalt voor een groot deel hoe een stad eruitziet. Dat geldt ook voor Zwolle. Kleur kan zorgen voor een rustig en samenhangend straatbeeld. Maar het kan er ook voor zorgen dat een gebouw juist extra opvalt. Bij nieuwe gebouwen zie je vaak vooral de kleur van het bouwmateriaal. Denk aan baksteen, beton of hout. Bij historische gebouwen was dat anders. Daar speelde verf vaak een belangrijke rol. Natuursteen was vroeger bijvoorbeeld duur. Daarom werd soms een gevel gepleisterd en geschilderd in een kleur die op natuursteen leek. Zo kreeg een gebouw toch een rijke uitstraling.

Kleuren verdwenen uit het straatbeeld

Vanaf ongeveer 1900 verdween steeds meer kleur uit Zwolle. Daarvoor waren verschillende redenen. Soms werden pleisterlagen van gevels gehaald. Daardoor werd de baksteen weer zichtbaar. Ook verbleken kleuren door zonlicht. Vaak werd die verbleekte kleur bij een schilderbeurt weer als uitgangspunt genomen. Zo werd de kleur van een gebouw steeds lichter.

Zwolle krijgt weer kleur

De laatste decennia komt er steeds meer kleur terug in Zwolle. Erfgoed gemeente Zwolle stimuleert het gebruik van historische kleuren met subsidie voor onderzoek en met een eenvoudige vergunningprocedure. Maar welke kleur past bij een oud gebouw? En hoe gebruik je die kleur op de juiste manier? Daarvoor is eerst onderzoek nodig. Kleurhistorisch onderzoek laat zien welke kleuren vroeger zijn gebruikt en geeft een advies voor historisch verantwoord kleurgebruik.

Kleurspecialist en restaurator Bert Jonker (10 augustus 1951 - 2 augustus 2026) heeft hierin veel voor Zwolle betekend. Met zijn grote kennis droeg hij in belangrijke mate bij aan het historisch kleurbeleid voor Zwolse monumenten. Met zijn onderzoek, overtuigingskracht en vakmanschap kregen veel gebouwen weer een passende historische kleur.

Voorbeelden in de stad

In Zwolle zijn inmiddels veel monumenten te vinden waar historische kleuren zijn teruggebracht. Voorbeelden zijn Museum de Fundatie, het Schnitgerorgel in de Grote of Sint-Michaëlskerk, het Drostenhuis aan de Melkmarkt, het Vrouwenhuis en de vm Statenzaal in de Diezerstraat. Daar is het resultaat van het werk van Bert Jonker goed te zien. Ook op andere plekken in de stad zijn historische kleuren teruggekeerd en te bewonderen. Denk aan het oude gemeentehuis van Zwollerkerspel aan het Ter Pelkwijkpark, villa’s aan de Stationsweg en de Burgemeester van Roijensingel en het woningcomplex aan de Eigenhaardstraat 14-46.

Daarnaast zijn er nog veel meer mooie parels. Een paar daarvan zijn Vijfhoek 1-3, Van Nagelstraat 6, Luttekestraat 2-4, Grote Markt 16 en Sassenstraat 47. Het kleuradvies voor de restauratie van het Zwols Balletjeshuis was het laatste Zwolse project van Bert Jonker. Door zijn inzet kregen veel monumenten in Zwolle hun historische kleur en daarmee hun karakter terug. Daarvoor zijn wij hem zeer dankbaar.

Afbeeldingen

• Afb. 1: Stationsweg 9 voor kleurhistorisch onderzoek (Erfgoed gemeente Zwolle)
• Afb. 2: Stationsweg 9: historische kleurmetamorfose (Erfgoed gemeente Zwolle)

Bronnen

• Informatieblad Monumentenzorg en archeologie in Zwolle (1994, O. van der Klooster)
• Zwols Historisch Tijdschrift (2013, nr. 1)
• Monumentenmagazine Zwolle (2025, I. van Berkel)