Voorzijde en achterzijde van de scherf van faïence brune gevonden op ’t Eiland. (Erfgoed gemeente Zwolle)

Vondst van de Maand: Een scherf van faïence brune aardewerk

22 september 2026
(On)zichtbaar Zwolle

Bij archeologisch onderzoek dat in de jaren negentig van de vorige eeuw op ’t Eiland is uitgevoerd, is in een ophogingslaag een bijzondere scherf aangetroffen. Het betreft een fragment van een grof vervaardigde schaal van roodbakkend aardewerk. Dit materiaal wordt zelden in Nederland gevonden. De schaal is oorspronkelijk afkomstig uit Frankrijk, uit de regio Rouen, en behoort tot het keukengoed. Je komt het aardewerk onder de naam faïence brune of cul noir tegen.

Faïence brune

Door veranderende kookgewoonten en keukenvoorzieningen in de achttiende eeuw veranderde ook het aanbod van keukengoed in Frankrijk. De voorkeur voor het langzaam garen van voedsel kreeg in de zeventiende en achttiende eeuw de overhand, waardoor ander type keukenservies nodig was. Ook de introductie van het fornuis met oven zorgde voor een vraag naar nieuwe producten. In kookboeken uit deze periode komen veel recepten met ovenbereidingen voor. Naar Italiaans voorbeeld werd vuurvast aardewerk geproduceerd. Door ijzerhoudende klei te gebruiken waren de schalen beter bestand tegen langdurige verhitting in de oven. De scherfdikte is dan ook relatief groot bij dit type schalen. Faïence brune is te herkennen aan het roodbakkende aardewerk, de bovenzijde die is bedekt met witte slib en tinglazuur, en de onderzijde die is voorzien van een loodglazuur met mangaan.

Rouen

Een van de belangrijkste productieplaatsen van de faïence brune producten was Rouen. Hier waren vanaf het begin van de achttiende eeuw meerdere aardewerkfabrieken actief. Er werd voornamelijk voor de eigen markt geproduceerd of de producten werden verscheept naar de Franse koloniën, bijvoorbeeld Noord-Amerika. Het merendeel van de schalen is in een mal gevormd, waardoor zij vaak een ronde of langgerekte ovale vorm hebben en de rand een accoladevorm. Op de vlag van de schaal, net onder de rand, bevindt zich doorgaans een band met een geometrische versiering in blauw en soms paars en zwart. Op de spiegel staat vaak een florale voorstelling, bijvoorbeeld een mand met bloemen. 

Faïence brune in Zwolle
Producten van faïence brune worden in Nederland vrijwel nooit in de bodem aangetroffen; het was geen product dat voor de Nederlandse markt werd vervaardigd. Toch is dit exemplaar in de Zwolse bodem gevonden. Mogelijk gaat het om Franse immigranten of in ieder geval om mensen met een persoonlijke connectie met Frankrijk. 

Kom kijken!

De Vondst van de Maand is te zien in het Erfgoedlab in ANNO Stadsmuseum Zwolle. Meer weten? Bezoek dan de website www.anno.nl(externe link)(externe link).

Afbeeldingen

  • Afb. 1. (a en b). Voorzijde en achterzijde van de scherf van faïence brune gevonden op ’t Eiland. (Erfgoed gemeente Zwolle) 
  • Afb. 2. Complete schaal van faïence brune. (Musée des Beaux-Arts, Reims) 
  • Afb. 3. Fornuis in de achttiende-eeuwse keuken van het Drostenhuis. (Erfgoed gemeente Zwolle)