Vondst van de maand: Kleipijp voor president Cleveland

Goudse pijp met Amerikaanse propaganda

Deze ongebruikelijke kleipijp werd gevonden in de Bagijnesingel. Op het eerste gezicht zou je denken dat de pijp uit de Verenigde Staten komt. Hij staat namelijk boordevol met Amerikaanse symboliek. Niets is echter minder waar. De pijp is eind negentiende eeuw door de firma Goedewaagen uit Gouda gemaakt.

President Cleveland

Op de rechterzijde van de bak is de Amerikaanse adelaar met het wapenschild van de V.S. afgebeeld. Hierboven staat de tekst pluribus unum, Latijn voor ‘uit velen één’, een verwijzing naar de eenheid van de verschillende deelstaten van de V.S. Op de linkerzijde van de bak is een portret van een man afgebeeld met hieronder de tekst ‘Cleveland’. Het gaat om Grover Cleveland, de 22e en 24e president van de V.S. Cleveland regeerde van 1885 tot 1889 en van 1893 tot 1897, in een periode waarin Amerika geteisterd werd door een zware economische depressie.

Pullman-stakingen

Onder de adelaar op de rechterzijde van de pijp is een stoomtrein afgebeeld. Dit is waarschijnlijk een verwijzing naar het optreden van Cleveland bij een grote staking in 1894. De Pullman Palace Car Company was een belangrijke fabrikant en exploitant van treinwagons, opgericht door George Pullman. De arbeiders van het bedrijf woonden in een door Pullman gesticht en naar hem vernoemd stadje nabij Chicago in de staat Illinois. Toen Pullman vanwege de economische depressie de salarissen met 30 tot 50% verlaagde, maar de huur niet evenredig liet dalen, ging het personeel in staking.

De landelijke spoorvakbond steunde de arbeiders door te weigeren om nog met door Pullman geproduceerd materieel te werken. Uiteindelijk leidden de stakingen ertoe dat het goederentransport in een groot deel van het land stilviel. 

De situatie escaleerde toen er rellen uitbraken in Chicago en de president militairen stuurde om de rellen neer te slaan. Hiermee kwamen de stakingen en boycot tot een einde. De kleipijp lijkt een steunbetuiging aan Clevelands harde ingrijpen.

Voor wie waren deze pijpen bedoeld?

Verschillende Amerikaanse presidenten hebben zich in pijpvorm laten vereeuwigen. De presidentiële pijpen werden doorgaans in Europa besteld. Deze in Gouda geproduceerde pijpen waren dus bedoeld voor de Amerikaanse markt. Aanhangers van Cleveland konden hiermee hun steun aan de president tonen. Misschien had de president ook supporters in Zwolle?

Kom kijken!

De Vondst van de Maand is te zien in de Erfgoedhotspot in ANNO Stadsmuseum Zwolle. Meer weten? Bezoek dan de website www.anno.nl(externe link).

Afbeeldingen

• Afb. 1. Linker en rechter aanzicht van de kleipijp (Erfgoed Gemeente Zwolle).
• Afb. 2. Spotprent uit de Chicago Labor Newspaper over de Pullman-stakingen. Een arbeider wordt door Pullman platgedrukt tussen een laag loon en een hoge huur (Wiki Commons)