Essentaksterfte

Al enkele jaren rukt de essentakkensterfte op in Europa en Nederland. Tegen deze boomziekte is tot nu toe niets te doen. De takken van essen sterven door een schimmel af. Uiteindelijk sterft de hele boom af.

Foto: Wageningen Universiteit

Veel bomen ogen wellicht nog goed, omdat de ziekte de boom van binnenuit aantast. In of nabij woongebieden kunnen de aangetaste bomen gevaar opleveren voor bewoners en weggebruikers.

Op deze pagina vindt u informatie over de aanpak van de essentaksterfte in Zwolle.

In het winterseizoen 2017/2018 zijn in de eerste ronde in de aanpak van de essentaksterfte 1.800 bomen gekapt en vervolgens zijn in het plantseizoen (tot eind april 2018) 1.000 nieuwe andere soorten bomen aangeplant.

De nieuwe inspectie in de zomer 2018 heeft 480 zieke essen opgeleverd die in het winterseizoen 2018/2019 gekapt moeten worden. Van de 480 bomen, staan 92 bomen in de hoofdgroenstructuur waarvoor een kapvergunning nodig is. 

In de onderstaande vragen en antwoorden leest u onder meer over de boomziekte en de hieruit voortkomende werkzaamheden. Heeft u over essentaksterfte toch nog vragen, dan kunt u contact opnemen met de gemeente Zwolle, of stuurt u een bericht aan essentaksterfte@zwolle.nl.

Vragen en antwoorden over essentaksterfte

Waar kan ik zien of de zieke essen in mijn straat/buurt voorkomen?

Op de onderstaande kaart kunt u essen in uw woonomgeving bekijken. De essen die in bosplantsoenen en bospercelen staan, zijn op deze kaart niet zichtbaar. 

In de zomer van 2018 heeft een gespecialiseerd bedrijf alle essen in Zwolle geinspecteerd om de gevolgen van de ziekte opnieuw in beeld te brengen en een nieuwe kaplijst op stellen. De uitslag van de laatste inspectie ziet u in de onderstaande kaart. De oranje markering geeft de zieke essen aan. De rode markering geeft de essen aan, die meer dan dertig procent zijn aangetast door de schimmelziekte en daardoor gevaar vormen voor de omgeving en het verkeer. Deze bomen worden daarom in het winterseizoen 2018/2019 gekapt. En de groene markering geeft aan waar de gezonde essen staan volgens onze inventarisatie in 2018.

Grotere kaart weergeven

Wat is essentaksterfte?

Essentaksterfte is een schimmelziekte. Deze wordt veroorzaakt door een uit Azië afkomstige schimmel het Vals essenvlieskelkje (Hymenoscyphus Fraxineus). De ziekte tast jonge en oude essen aan en is in Nederland een sterk toenemend probleem.

Waar komt boomziekte essentaksterfte vandaan?

Essentaksterfte komt uit Azië en komt inmiddels in heel Europa voor. De eerste meldingen dateren uit de jaren ’90 van de vorige eeuw toen deze schimmelziekte werd waargenomen in Polen en de Baltische landen. Daarna heeft het zich gestaag verder over Europa uitgebreid. In Nederland is essentaksterfte al zeker sinds 2010 aanwezig, maar in de laatste jaren sterk toegenomen. Op de website van Wageningen Universiteit vindt u hierover meer informatie.

Hoeveel essen heeft Zwolle?

De gemeente Zwolle telt in 2018 ongeveer 7.200 essen.

Hoeveel essen zijn ziek? En wanneer worden ze gekapt?

De inspectie in de zomer 2017  heeft ongeveer 5.000 zieke essen opgeleverd, waarvan er 1.800 voor meer dan 30 procent ziek zijn en onveilig voor bewoners en het verkeer worden. Deze 1.800 essen zijn in het winterseizoen 2017/2018 gekapt. De laatste inspectie in de zomer 2018 heeft 130 zieke essen opgeleverd in de woonomgeving die gevaar vormen voor de bewoners en het verkeer. Deze bomen zijn rood gemarkeerd op de bovenstaande kaart. Daarnaast heeft de inspectie van de bospercelen en bosplantsoenen nog circa 350 ernstig aangetaste essen opgeleverd. In totaal worden er 480 bomen vanwege de essentaksterfte in het winterseizoen 2018/2019 verwijderd. Van de 480 zieke bomen staan 92 bomen in de hoofdgroenstructuur van Zwolle waarvoor een kapvergunning wordt aangevraagd.

Wat voor overlast kunnen de kapwerkzaamheden veroorzaken?

Tijdens het kappen kunt u geluidshinder ervaren en kunnen verkeersmaatregelen (omleidingen) van kracht zijn. Uiteraard doen wij ons uiterste best om de overlast door de kap voor iedereen tot een minimum te beperken, bijvoorbeeld met het plaatsen van verkeersborden om de tijdelijke omleidingsroutes aan te geven.

Wat gebeurt er met het vrijkomende hout?

Wij willen het vrijkomende hout een duurzame bestemming geven. Het stamhout van de gekapte essen is opgeslagen in Herfte. Zwolle wil het vrijkomende hout duurzaam met de stichting ZwolsEssen bewerken en hergebruiken, en daarmee de circulaire economie bevorderen met behulp van initiatieven uit de stad. Dit houdt onder meer in dat het vrijkomende hout bij voorkeur lokaal wordt hergebruikt en bij de werkzaamheden zoveel als mogelijk werknemers met een afstand op de arbeidsmarkt worden ingezet. Inwoners, ondernemers en instellingen kunnen bij de stichting ZwolsEssen terecht voor het gebruik van het vrijkomende essenhout uit de stad. Hebt u zelf duurzame ideeën en/of initiatieven voor het gebruik van Zwols essenhout? Stuur deze naar essentaksterfte@zwolle.nl.

Worden op termijn alle essen gekapt?

Uit onderzoek en ervaringen uit het buitenland blijkt dat slechts 10 tot 20 procent van de essen essentaksterfte overleeft en resistent wordt.

Is er een behandelmethode / medicijn voor zieke essen?

Er is op dit moment nog geen behandelmethode of medicijn voor zieke essen. Wij laten onze bomen zo lang mogelijk staan, ook als deze ziek zijn. Met extra snoeien van de aangetaste takken proberen we onze essen zo lang mogelijk te behouden. Het blad wordt bij monumentale essen geruimd om mogelijke infectie te voorkomen.

Hoe voorkom je dat gezonde essen ziek worden? En bestaan er resistente essen?

Het is niet te voorkomen dat gezonde essen ziek worden. Toch hopen we waardevolle structuren en bijzondere essen zo lang mogelijk te behouden. Er bestaan tot op heden nog geen resistente essen, die van origine op Nederlandse bodem voorkomen. 

Staan de zieke essen door heel Nederland?

Ja. Niet alleen Zwolle wordt geplaagd door de ziekte, heel Nederland heeft ermee te maken.

Kan de ziekte overslaan op andere bomen dan essen?

Essentaksterfte komt alleen voor bij essen en kan niet overslaan op andere soorten bomen.

Hoe wordt de ontwikkeling van essentaksterfte in de gaten gehouden?

Alle essen worden éénmaal per jaar beoordeeld op ziekteverschijnselen. Hiermee monitoren we het verloop van de ziekte en brengen we in beeld welke bomen goed blijven en welke gekapt moeten worden om de veiligheid van bewoners en het verkeer te garanderen.

Waarom is de es belangrijk om te behouden?

Vanuit historisch landschappelijk oogpunt is de es belangrijk om te behouden. De inheemse es is in Nederland een belangrijke boom in stad en landschap en van grote waarde voor de biodiversiteit. Binnen Zwolle gaat de meeste zorg uit naar de monumentale essen. Het blad wordt bij monumentale essen geruimd om mogelijke infectie te voorkomen.

Vindt er herplant plaats van de gekapte zieke essen?

Er vindt in de meeste gevallen herplant plaats met andere diverse soorten bomen die niet bevattelijk zijn voor boomziektes en waar nodig met andere structuren. Met het planten van diverse soorten bomen bevorderen we tegelijkertijd de biodiversiteit en voorkomen we dat een nieuwe boomziekte in de toekomst alle bomen op de laan aantast. Op een paar plekken hebben wij al eerder besloten in het kader van de vastgestelde beheersvisie juist niet over te gaan tot herplanten.

Wat is de tijd tussen kap en herplant?

De tijd tussen de kap en de herplant varieert. Wij streven ernaar om na de kap alle locaties binnen één jaar te herplanten. Soms wachten we nog met de herplant omdat we verwachten in dezelfde laanstructuur de komende jaren nog meer te moeten kappen. We kiezen dan voor totale herplant in plaats van jaarlijks een boom.

Kan ik meedenken in de herinrichting?

Zwolle kent vastgestelde groenestructuren voor de stad en wijken. Binnen deze groenestructuren is de gemeente Zwolle bepalend ten aanzien van de herplant. In de andere delen van de stad wordt afhankelijk van omvang en impact bekeken hoe bewoners worden geïnformeerd.