Stadsbouwmeester
Als stadsbouwmeester in Zwolle buigt Sjoerd Feenstra zich over de ruimtelijke ontwikkeling van de stad. Met zijn benoeming in 2023 willen de partijen in de stad en de gemeente ernaar streven om de unieke kwaliteiten van Zwolle te versterken, de samenhang te bevorderen en innovatieve oplossingen te stimuleren voor onder meer het bouwen van woningen.
In en rondom Zwolle zijn veel projecten in ontwikkeling, zoals de Spoorzone, het Stadshart, de Zwartewaterallee, de uitbreiding van Stadshagen en de herstructurering van naoorlogse woongebieden. Er speelt van alles.
De rol van stadsbouwmeester voor Zwolle is belangrijk. Ten eerste is er een flinke uitdaging als het gaat om ‘ruimte’. Zwolle heeft een grote vraag naar woningen, maar er is ook behoefte aan meer groen, werkgelegenheid, duurzame energie, mobiliteitsoplossingen en ruimte voor water. Dit vraagt om slimme oplossingen en keuzes.
Daarnaast is het van belang om de eigenheid van de stad te behouden. Het benutten van de kracht van de eigenheid van Zwolle en het vergroten van de aantrekkelijkheid zijn daarbij van belang.
Taken van een stadsbouwmeester
De stadsbouwmeester is onafhankelijk en geeft gevraagd en ongevraagd advies over stedelijke vraagstukken. De stadsbouwmeester voert verschillende taken uit. Hij legt de verbinding tussen beleidsambities en concrete gebiedsprojecten, en draagt actief bij aan nieuwe ideeën om voortgang en kwaliteit te stimuleren binnen lopende trajecten.
Daarnaast werkt hij samen met partijen in de stad en diverse gemeentelijke afdelingen aan stadsbrede uitdagingen. Als bron van inspiratie en advies speelt hij een belangrijke rol voor de stad, betrokken partijen en de gemeenteraad. Kortom, de stadsbouwmeester is echt van én voor de stad!
De deur staat altijd open
Heeft u kwesties, vragen, zorgen of ideeën die gemeentebreed de aandacht verdienen van de stadsbouwmeester? Neem dan contact op. Stadsbouwmeester Sjoerd Feenstra staat open voor uw input over stedelijke en ruimtelijke vraagstukken.
Let op, deze uitnodiging is specifiek bedoeld voor stadsbrede onderwerpen en niet voor particuliere zorgen op individueel niveau. Uw bijdragen helpen ons om samen de toekomst van Zwolle vorm te geven.
Wie is Sjoerd Feenstra
Sjoerd Feenstra (1974) is geboren in Leeuwarden en volwassen geworden in Groningen. Na zijn studie Sociale Geografie aan de Rijksuniversiteit Groningen raakte hij verslingerd aan de stedenbouw. Hij heeft ruim 20 jaar aan talloze gebiedsontwikkelingen gewerkt bij het bureau Urhahn, waarvan de afgelopen 15 jaar als partner/directeur.
Visie
Feenstra's visie op stedenbouw is gericht op het creëren van een stad op menselijke maat, waarbij hij sociaal-maatschappelijke uitdagingen verbindt met het fysieke domein voor een leefbare en inclusieve stad. Stedenbouw gaat niet alleen over gebouwen en infrastructuur gaat, maar ook over leefomgevingen die aansluiten bij de behoeften van inwoners.
Feenstra ziet het als zijn taak om verschillende belangen en disciplines te verbinden. Hij werkt samen met beleidsmakers, ontwerpers en de gemeenschap om ervoor te zorgen dat de stad als geheel goed en leefbaar wordt ontwikkeld. In zijn visie betekent dit dat nieuwe ontwikkelingen functioneel moeten zijn en bijdragen aan de sociale cohesie en het welzijn van inwoners.
Hij benadrukt het belang van ruimte voor ontmoetingen en interacties, zodat mensen zich verbonden voelen met hun buurt en stad.
Wilt u meer weten over de werkzaamheden van de Stadsbouwmeester? Lees dan zijn verslag in het onderstaande document.
Interview met Sjoerd Feenstra (eerder gepubliceerd op een intern platform van de gemeente Zwolle)
Lees hier verder
Net als diverse andere historische steden van formaat zoals Groningen en Delft heeft Zwolle een eigen stadsbouwmeester. De eerste periode van Sjoerd Feenstra zit erop; hij heeft veel zin om door te gaan. Maar niet voor eeuwig, want hij wil geen roestig onderdeel worden van de gemeentelijke organisatie. Hij vertelt over zijn werk en wat daar zo mooi en bijzonder aan is.
Zijn vakantie heeft Sjoerd Feenstra doorgebracht in Noord-Italië. Ver weg van de bewoonde wereld heeft hij onder andere een huttentocht gedaan met zijn zoon van 20. Als stedenbouwer raakt hij júíst geïnspireerd door de natuur. ‘De afwisseling van natuur met de intensiteit van steden, dat gaat prima samen’, zegt hij, en hij somt op welke steden ze hebben bezocht in de zomer. De natuur helpt hem om af te schakelen, de cultuur brengt hem op nieuwe ideeën.
Toegevoegde waarde
Sinds 2023 is Sjoerd onze stadsbouwmeester. De afgelopen tijd is onderzoek gedaan naar het functioneren van dit instituut. Bij de gemeenteraad ligt nu een evaluatierapport. De hamvraag daarin is: heeft de stadsbouwmeester toegevoegde waarde? Het antwoord daarop is: ja. ‘In de basis is nagenoeg iedereen heel positief over de functie van stadsbouwmeester’, zegt Sjoerd, ‘wat mij betreft gaan we er nog een tijdje mee door. Al moet de gemeenteraad daar formeel nog een besluit over nemen. We kijken nu waar we in die komende periode de accenten op leggen.’
Als het aan Sjoerd ligt blijft hij nog maximaal tweeënhalf jaar, want zo’n vijf à vijfenhalf jaar is een mooie periode voor een stadsbouwmeester, vindt hij. ‘Dat blijkt ook uit de benchmark met andere steden die een stadsbouwmeester hebben. Het is lang genoeg om een positie te creëren en kort genoeg om fris te blijven. Na die tijd gun ik Zwolle iemand die weer andere klemtonen gaat leggen.’
Stadsplattegrond
Maar zover is het nog niet. De komende tijd legt Sjoerd eerst nog zijn eigen klemtonen. Een stadsbouwmeester, legt hij uit, is een onafhankelijke adviseur, een soort geweten. ‘Veel mensen denken dat de stadsbouwmeester een soort hoofdontwerper is, die de hele dag met een witte jas aan gebogen staat over de stadsplattegrond. Dat is een wat klassieke opvatting van het vak. In Zwolle was al zoveel expertise bij ontwerpers en stedenbouwers. Wel was er behoefte aan een onafhankelijke blik, aan iemand die de samenhang bewaakt.’
Integrator en inspirator
In Zwolle werken we op veel plekken aan de vernieuwing van de stad, aan uitbreiding en transformatie. Sjoerd: ‘Er speelt veel tegelijk op heel veel plekken. We maken daar goede projecten van, met een hoge kwaliteit. De rol van de stadsbouwmeester gaat over het bewaken van het geheel. Wat hebben al die losse projecten nu voor effect op de stad als geheel? Mijn rol is die van integrator; ik integreer al die losse projecten tot een beweging, een groei van de stad, die past bij wat we willen.’
Naast integrator is hij ook inspirator. ‘Ik zorg ervoor dat ik de kennis uit binnen- en buitenland meeneem naar Zwolle, van buiten naar binnen. Ik ontvang gezelschappen, houd presentaties, en organiseer van alles om bijvoorbeeld de samenhang tussen leefbaarheid en de fysieke omgeving te verbeteren. Zodat domeinen met elkaar in gesprek komen.’
Slijpsteen
Zwolle is in de naoorlogse jaren hard gegroeid. Sjoerd: ‘We hebben grote stappen gezet: Holtenbroek, de Aa-landen, Zwolle-Zuid, Stadshagen. Enorme stadsdelen hebben we ontwikkeld vanaf de tekentafel. De afgelopen vijf tot tien jaar hebben we veel meer aandacht besteed aan de bestaande stad. Aan inbreidingslocaties: sleetse en verweesde plekken die veel meer potentie hebben. Het kenmerk van die locaties is geen groot masterplan dat ontstaat vanaf de tekentafel; het gaat over kleine en grote locaties. Soms een buurtje, soms een gebouw, soms een wijk. In het speelveld van al die kleine locaties bewaak ik de samenhang. Ik doe dat ‘onafhankelijk’, dat wil zeggen; niet op basis van de politieke opvattingen of beleid, ik adviseer op inhoud.’
Dat schuurt wel ‘ns, zegt Sjoerd. ‘Soms kom ik dingen tegen die ‘nu eenmaal’ zo zijn afgesproken. Ik fungeer dan als slijpsteen. Ik kijk met een frisse blik, breng kennis en ervaring mee van overal en nergens. Ik kijk puur vakmatig naar de ruimtelijke en programmatische samenhang.’
Ruimtelijke samenhang
Sjoerd kende Zwolle zoals hij vrijwel elke stad in Nederland kende. Hij was er wel ‘ns geweest en had er wel ‘ns een klus gedaan. Maar hij is van de stad gaan houden.
Toen hij zich in Zwolle ging verdiepen, ontrafelde hij eerst hoe de stad in elkaar steekt. ‘Je kunt samenhang bekijken vanuit ruimte’, zegt hij. ‘Het spoor was bijvoorbeeld een ruimtelijke barrière in Zwolle, het snijdt dwars door de stad; je hebt een vóór- en een achterkant van het station. Ruimtes kunnen verbinden en verdelen. Als je iets wilt met de ontwikkeling van die Spoorzone, dan kijk je dus ook naar de ruimtelijke samenhang. De Passerelle speelt daar een belangrijke rol bij, het is véél meer dan een brug van A naar B. Het is één en al ruimtelijke samenhang.’
Ook de stadsrivier zorgt voor samenhang. ‘Zwolle is ontstaan in de IJssel-Vechtdelta. Als een heuvel in moerassig landschap. De strategische positie op het snijpunt van waterwegen, en later van bijkomende infrastructuur, heeft de stad geen windeieren gelegd. Er loopt een heel stelsel van water door de stad, de stadsgrachten staan in open verbinding met het Zwarte Water. En dat staat in verbinding met de IJssel. De waterlopen hebben impact op de toekomst van de stad. Ook die moeten we niet bekijken als losse fragmentjes, maar in samenhang. Het is meer dan een wateropgave. Wat kunnen we langs dat hele stelsel, die stadsrivier, creëren aan vergroening, bebouwing, biodiversiteit?’
Programmatische samenhang
Behalve met ruimtelijke samenhang is Sjoerd bezig met programmatische samenhang. ‘Veel van onze plannen zijn gericht op het toevoegen van woningen. Zwolle is een aantrekkelijke stad waar mensen graag willen wonen en de woningnood is groot. Woningbouw is een drijfveer voor veel ontwikkelingen. Bij bijna alle binnenstedelijke projecten gaat het óók over woningbouw. We hebben plannen voor tussen de 10.00 en 25.000 nieuwe woningen, die we toevoegen aan de 63.000 woningen die er al zijn. Veel plannen gaan over inbreidingslocaties, dus de stad wordt intensiever gebruikt, de druk op de bestaande stad wordt heel groot. Er zijn veel private partijen betrokken bij de bouw van kleine, gestapelde woningen. Demografisch sluiten appartementen prima aan bij de toekomst, want er komen steeds meer eenpersoonshuishoudens. Alleen: de mensen die vergrijzen zijn gewend om groot te wonen. Die willen niet naar een klein appartement van minder dan vijftig vierkante meter. Ze willen een werkkamer, een atelier, een slaapkamer voor de kleinkinderen en een dakterras. En dat bouwen we nauwelijks!’
Waarmee hij wil zeggen: alle programma’s op zich maken verstandige, strategische en logische keuzes. ‘Maar als je alle programma’s in samenhang bekijkt, de optelsom maakt, hebben we straks niet de juiste woonruimte voor de Zwollenaren. Die samenhang, daar kijk ik naar. Wat we aanbieden, moet aansluiten bij de vraag. Dat zie ik nog onvoldoende.’
Meer lezen?
Wil je weten hoe de stadsbouwmeester-evaluatie eruit ziet, met welke plannen Sjoerd zich de komende jaren bezig gaat houden, en waar hij de accenten legt? Kijk dan onderaan op deze pagina in het document. ‘Plannen en visies zijn mooi, maar ik ben vooral benieuwd hoe we tot uitvoering gaan komen’, zegt hij.
Geen orakel
Hij vindt zijn werk als stadsbouwmeester ‘bijzonder leuk’, zegt hij. ‘Het is een mooie, eervolle en verantwoordelijke aanstelling. Dat ik stadsbouwmeester ben, opent deuren, ik word overal gastvrij ontvangen. En het is ontzettend mooi om vanuit zo’n vrije rol met de stad bezig te zijn. Ik ben niet gebonden aan vergadercycli en projectteams, dat is een verademing.’
Hij benadrukt nog even dat hij geen orakel is; hij trekt geen deuren open, roept iets en laat het dan los. ‘Ik verbind me ook aan het hoe’, zegt hij. ‘Ik ga veel de stad in, luister naar mensen, wandel en fiets rond – op een kwartier fietsen vanaf de Grote Markt ben ik óveral, de schaal is heel overzichtelijk. Ik verbind me aan de mensen met wie we samen in de stad aan de slag zijn, en alle signalen breng ik samen.’
Sjoerd over zijn werk: ‘Het is een mooie, eervolle en verantwoordelijke aanstelling. Dat ik stadsbouwmeester ben, opent deuren, ik word overal gastvrij ontvangen. En het is ontzettend mooi om vanuit zo’n vrije rol met de stad bezig te zijn.'
Tentoonstelling
Sjoerd zei het al eerder: hij fungeert ook als inspirator. Zo heeft hij de tentoonstelling Bold Cities, Brave Decisions naar Zwolle gehaald. ‘De tentoonstelling gaat over welke moedige besluiten, plannen of personen de stad hebben gevormd. Het is oorspronkelijk het verhaal van Groningen, aangevuld met het verhaal van Zwolle.’
De expositie is opgebouwd rondom drie thema’s: stad in de delta, gemeenschappen (Sjoerd: ‘Zwolle is de bakermat van de Knarrenhof’) en knooppunt van rivieren en infrastructuur. (Sjoerd: ‘Notabene Thorbecke heeft er in zijn regeerperiode voor gepleit dat Noord en Oost-Nederland veel beter verbonden zouden moeten zijn met het spoor. Onze positie als knooppunt hebben we mede aan hem te danken.’)
Kom kijken
De expositie is geopend op 10 september en is te bekijken tot 7 oktober in De Rode Hal in de Spoorzone. De toegang is gratis. Kom vooral, en neem je team mee! ‘Het leuke is dat je hier echt inspiratie kunt opdoen’, zegt Sjoerd. ‘Je kunt bovendien aangeven welk moedig besluit volgens jou nodig is voor de toekomst. Hierover kun je ook meepraten tijdens stadsgesprekken.’
Meer weten? Klik hier.(externe link)