Eikenprocessierups

De eikenprocessierups kan van half mei tot augustus voor ongemak zorgen. Aanraking met de brandharen kan klachten als jeuk, huiduitslag en irritatie aan de ogen of luchtwegen veroorzaken. Daarom kunt u de rupsen beter vermijden.

eikenprocessierupsen in boom

Melden

Heeft u een eikenprocessierups gezien in de openbare ruimte? Meld dit dan direct bij de gemeente. Dit kan digitaal of telefonisch via 14038. Vanwege het grote aantal meldingen kunnen gemeente en ROVA momenteel de drukte niet aan. Daarom halen we met voorrang de nesten weg op plekken waar veel inwoners of bezoekers in aanraking kunnen komen met de haren van de rupsen. Denk aan speelplekken, kinderdagverblijven, scholen, zwembaden, recreatieplassen of drukke fiets- en wandelroutes.

Meldingen over andere locaties worden daarnaast waar mogelijk meegenomen, maar het kan langer duren en helaas kunnen we niet overal langs komen. Wees daarom alert op rupsen in de buurt van eikenbomen, ook als u uw huisdier uitlaat. 

Op de kaart hieronder ziet u alle eikenbomen in Zwolle. overzicht_eikenbomen_2019-07-04.pdf

Voor rupsen op uw eigen terrein kunt u een gespecialiseerd bedrijf inhuren (zoek op internet naar bestrijding eikenprocessierups Zwolle).

Larve van een nachtvlinder

De eikenprocessierups is een larve van een nachtvlinder die haar eitjes legt in de toppen van eikenbomen. Eind april, begin mei komen de rupsen uit de eitjes, waarna ze een aantal keren vervellen tot ze in juli volgroeid zijn. Na de derde vervelling, tussen half mei en eind juni, krijgen de rupsen de sterk irriterende brandharen. In juli verpoppen de rupsen zich tot een onopvallende grijze nachtvlinder (zonder brandharen).

Nesten

Eikenprocessierupsen zitten in eikenbomen. De nesten zijn dichte spinsels van vervellingshuidjes, met brandharen en uitwerpselen en bevinden zich vaak op stammen of in de oksels van dikke takken van de boom.

Vanuit de nesten gaan de rupsen 's nachts groepsgewijs - in processie - op zoek naar voedsel in de toppen van de boom. Grote groepen eikenprocessierupsen kunnen een boom volledig kaalvreten.

Klachten door brandharen

De brandharen (ongeveer 700.000 per rups) kunnen leiden tot gezondheidsklachten zoals jeuk, geïrriteerde ogen en luchtwegklachten. De weerhaakjes aan de brandharen komen gemakkelijk terecht in de huid, ogen en luchtwegen. Dat kan een allergische reactie opleveren. Dit kan van persoon tot persoon sterk verschillen.

De huidirritaties die binnen acht uur optreden, zijn rood en pijnlijk (huiduitslag). Ze gaan gepaard met hevige jeuk, die een paar dagen tot twee weken kan aanhouden. Als de brandharen in de ogen komen, kan binnen enkele uren een rode, pijnlijke en jeukende zwelling en irritatie optreden.

Inademen van brandharen kan leiden tot irritaties (moeilijk slikken) en ontstekingen van het slijmvlies van de neus, keel en luchtwegen. U hoeft niet rechtstreeks in contact met de rups te zijn geweest om klachten te krijgen.

Ook dieren, met name honden en paarden, kunnen klachten krijgen wanneer ze in contact komen met de brandharen van een eikenprocessierups.

Vermijd contact

Probeer elk contact met een rups en/of nest te vermijden. Als u een (natuur)gebied bezoekt waar eikenprocessierupsen voor kunnen komen, bedek dan zoveel mogelijk uw hals, armen en benen. Ga niet op de grond zitten.

Probeer na aanraking van een rups niet te krabben of te wrijven. Was of spoel uw huid of ogen goed met koud water. Ook kunt u de haartjes met plakband of ducttape van de huid deppen. Was zo nodig ook uw kleding. Vaak verdwijnen de klachten na een paar dagen tot ongeveer twee weken. Een zachte crème kan verlichting geven. Neem bij ernstige klachten contact op met uw huisarts.

bestrijding-eikenprocessierups.pdf

Bestrijding door gemeente

Eikenbomen staan door de hele gemeente Zwolle. De gemeente zorgt ervoor dat de overlast voor de inwoners beperkt blijft.

In de beginfase (van begin april tot begin mei) gaat de gemeente op geselecteerde plekken preventief te werk met een spuitmethode op basis van een biologische middel.

Na half mei werkt de spuitmethode niet meer. Vanaf die tijd wordt de zuigmethode toegepast. Met een speciale zuigwagen wordt tot hoog in de boom een nest opgezogen en vernietigd. Plekken waar veel mensen komen worden zoveel mogelijk aangepakt.

In grote bosgebieden wordt de rups niet bestreden. Hier wijzen borden de bezoekers erop dat er eikenprocessierupsen zijn.

De gemeente beheerst de eikenprocessierups alleen op bomen in de openbare ruimte. Niet op bomen in particuliere tuinen en bomen op terreinen van woningbouwcorporaties, sportverenigingen, campings, maneges en bedrijven. Overhangend particulier groen dat bijvoorbeeld over een stoep hangt, wordt wel behandeld.

Veelgestelde vragen

Hoe herken je bomen met eikenprocessierups?

Eikenbomen met eikenprocessierupsen zijn te herkennen aan de specifieke nesten op de stammen of dikke takken.

Waarom is de plaag zo groot dit jaar?

In Zwolle en de regio om ons heen staan veel eiken. Dat maakt deze regio een aantrekkelijk gebied voor de vlinder. Daarnaast is er sprake van een plaag die ontstaan is als gevolg van klimaatverandering. Het wordt steeds warmer en dat is gunstig voor de rups. Verder kent de rups  weinig natuurlijke vijanden, vooral in de stedelijke omgeving. Er zijn dit jaar tenminste drie keer zo veel rupsen als in 2018. Bijna in iedere eik zitten wel rupsen of hebben rupsen gezeten.

Hoe lang duurt de overlast van de eikenprocessierups?

De rupsen vervellen in een aantal stadia. Zodra de rupsen groter worden krijgen ze de brandharen. In de regel is de overlast in de maanden mei tot en met juli het grootst. In deze periode verblijven de rupsen overdag in de bekende nesten. In augustus gaan de rupsen in de nesten verpoppen om vervolgens in september tot en met oktober uit te vliegen als vlinder. In de nesten die achterblijven, zitten nog steeds brandharen, hoewel de overlast daarvan wel minder is. Maar zolang er nesten in bomen hangen, kunnen die ook overlast veroorzaken.

Waarom duurt de periode van overlast langer dit jaar?

Omdat de periode van verpoppingsstadia nogal lang is, worden ook op verschillende tijden eitjes afgezet en komen die eitjes op hun beurt weer op verschillende tijden uit. Dit laatste is vooral dit jaar aan de orde. Daar waar grote rupsen uit nesten worden weggezogen, kruipen er ook kleine rupsjes door de bomen. Die blijven achter. Hierdoor is het onmogelijk om alle rupsen in één keer weg te zuigen. Op veel plekken moeten we meerdere malen terug om de rups weg te zuigen.

Waarom bestrijdt de gemeente alleen risicovolle en drukke locaties?

Door de grote hoeveelheid werk en het tekort aan marktpartijen die op een veilige en deskundige manier kunnen bestrijden richten we ons vooral op deze gebieden.

Welke plekken behoren tot de voorrangsplekken?

Op de volgende plekken vindt bestrijding met voorrang plaats:

  • Schoolpleinen
  • Winkelcentra
  • Openluchtzwembad
  • Drukke fiets- en wandelroutes
  • Speelplekken
  • Kinderdagverblijven
  • Ligweides bij recreatieplassen
  • Hondenuitlaatplaatsen

Mag ik zelf een bedrijf inschakelen om rupsen weg te halen?

Als het gaat om bomen die in uw tuin of op eigen grond staan, mag u als eigenaar de rupsen bestrijden en daarvoor opdracht geven aan een bedrijf. Voor bomen die op gemeentegrond staan mag dat niet.

Kunnen dieren ook last krijgen van de rups?

Ook dieren kunnen last krijgen van de rups. Vaak is dit te herkennen aan zwellingen op de tong en lippen. De dieren gaan extra speeksel aanmaken en tranen. Honden kunnen slikklachten krijgen en gaan kokhalzen en braken. Bij het zien van de genoemde verschijnselen is een snelle behandeling door een dierenarts belangrijk. Klachten aan de huid zijn zeldzaam, omdat dieren een vacht hebben.

Let goed op waar je loopt met je dieren en waar je je hond uitlaat. De in Zwolle aangewezen hondenuitlaatplaatsen zijn opgenomen in de lijst met plekken waar rupsen met voorrang worden weggehaald.

Waarom hangen er geen linten om bomen met eikenprocessierupsen?

In nagenoeg iedere eik zitten rupsen. Het is veel werk om in iedere eik een lintje te hangen. Daarnaast gaan we er vanuit dat iedereen in Zwolle inmiddels bekend is met de mogelijkheid van rupsen in de eik en deze zelf kan herkennen.

Waarom zijn er in Zwolle zoveel eikenbomen? Kan de gemeente deze niet beter kappen?

De eik is een bijzonder waardevolle boom als het gaat om het leveren van biodiversiteit in de stad. Omdat de eik een oer-Hollandse boom is, kunnen er in een eik wel 500 verschillende soorten insecten leven! Er zijn maar weinig bomen die dat evenaren. Gezien de lage insectenstand in Nederland is het daarom een slecht plan om eiken te kappen. Wel zijn we terughoudend in het aanplanten van nieuwe eiken in grote aantallen. Sinds de essentaksterfte zijn we heel bewust bezig om zoveel mogelijk verschillende bomen aan te planten in de stad en minder van dezelfde soort.